{"pages":[{"id":1,"text":"KEPUTUSAN BAHTSUL MASAIL SYURIYAH PENGURUS\rWILAYAH NAHDLATUL ULAMA JAWA TIMUR\rdi PP. Matholi’ul Anwar Jalan Raya Simo, Sungelebak, Karanggeneng, Lamongan Sabtu-Ahad, 5-6 Rajab 1441 H/29 Februari - 1 Maret 2020\rKomisi A (Waqi’iyah)\r1.…Problematika Umrah Bagi Wanita Haid\r2.…Transaksi dan Zakat E-Emas\r3.…Awal Waktu Subuh yang Dipersoalkan\rKomisi B (Maudhu’iyah)\r1.…Hukum Bunga Bank Konvensional Perspektif Fikih Islam\r2.…Hukum Jilbab dan Aurat Perempuan\rKomisi C (Qanuniyah Plus)\r1.…Hak Cuti Iddah bagi Wanita Pekerja\r2.…Relasi Sosial Muslim-Non Muslim Perspektif Nahdlatul Ulama\r3.…مَوْقِفُ نَهْضَةِ الْعُلَمَاءِ فِي الْعَلَاقَةِ الِاجْتِمَاعِيَّةِ بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ وَغَيْرِهِمْ\rPENGURUS WILAYAH NAHDLATUL ULAMA JAWA TIMUR\rJl. Masjid Al-Akbar Timur No. 9 Surabaya 60253 Telepon: (031) 8296146 - 8296147 - 8292677. Faksimile: (031) 8296146. Email: pwnujatim@gmail.com. Website: www.pwnujatim.or.id\rKEPUTUSAN BAHTSUL MASAIL SYURIYAH PENGURUS\rWILAYAH NAHDLATUL ULAMA JAWA TIMUR\rKOMISI A: WAQI’IYAH\rdi PP. Matholi’ul Anwar Jalan Raya Simo, Sungelebak,\rKaranggeneng, Lamongan Sabtu-Ahad, 5-6 Rajab 1441 H/29 Februari - 1 Maret 2020\rPembahasan:\r1. Problematika Umrah Bagi Wanita Haid 2. Transaksi dan Zakat E-Emas 3. Awal Waktu Subuh yang Dipersoalkan\r…\rPENGURUS WILAYAH NAHDLATUL ULAMA JAWA TIMUR\rJl. Masjid Al-Akbar Timur No. 9 Surabaya 60253 Telepon: (031) 8296146 - 8296147 - 8292677. Faksimile: (031) 8296146. Email: pwnujatim@gmail.com. Website: www.pwnujatim.or.id\rKEPUTUSAN BAHTSUL MASAIL SYURIYAH PWNU JAWA TIMUR KOMISI A (WAQI’IYAH)","part":1,"page":1},{"id":2,"text":"di PP. Matholi’ul Anwar Jalan Raya Simo, Sungelebak, Karanggeneng, Lamongan Sabtu-Ahad, 5-6 Rajab 1441 H/29 Februari - 1 Maret 2020\r1. Problematika Umrah bagi Wanita Haid (PCNU Lamongan)\rSemakin panjangnya antrian ibadah haji hingga puluhan tahun mendorong animo masyarakat untuk melaksanakan ibadah umrah, di antaranya agar segera dapat berziarah ke Baitullah dan ke makam Nabi Saw. Namun di sisi lain hal ini tidak diimbangi dengan pengetahuan yang memadai tentang ibadah tersebut. Sementara manasik umrah pun yang difasilitasi oleh biro travel masih jauh dari kata cukup baik secara teoritis maupun praktis, sehingga menyisakan banyak masalah dalam pelaksanaan ibadah yang membutuhkan, biaya, waktu maupun tenaga yang relatif besar. Di antara problematika [yang sering dihadapi adalah bagi jamaah wanita yang mengalami haid dan mengikuti paket umrah sementara jadwal kepulangan mendahului datangnya masa suci] itu adalah sebagaimana pertanyaan berikut.\rPertanyaan\ra.…Bagaimanakah yang harus dilakukan bagi seorang wanita yang menstruasi tatkala ia telah berniat ihram umrah, sementara jadwal kepulangan mendahului datangnya masa suci?\rb.…Apakah biro perjalanan umrah berkewajiban pula memberi bimbingan ibadah selain manasik kepada jamaah umrah, di antaranya sholat jama’-qashar, sholat di pesawat, hukum-hukum safar dan sebagainya?\rJawaban a\rTerdapat perincian hukum sebagaimana berikut:\r1)…Jika darah yang keluar berhenti dengan cara mengkonsumsi obat atau lainya maka segera mandi besar dan thowaf dengan mengikuti qoul laqti (saat darah berhenti maka di hukumi suci)","part":1,"page":2},{"id":3,"text":"2)…Jika darah tidak berhenti maka mengikuti pendapat masyhur dari madzhab Hanafiyah yakni mengerjakan thawaf dalam keadaan haidl dan thawafnya dihukumi sah namun wajib membayar dam berupa kambing, sedangkan bila ihromnya adalah ihrom haji maka wajib membayar dam berupa onta.\rReferensi\r1.…حاشية البيجوري على شرح ابن القاسم على متن أبي شجاع ج 1 - )ج 1 / ص 333(\rقوله: يوم وليلة. وقول المحشي : بعد قوله : ليشمل ما لو طرأ في اثناء يوم وليلة وما لو وجد ذلك المقدار في أكثر من يوم وليلة ينافيه قول الشارح على الاتصال، لأن شرط الاتصال إنما هو في الأقل وحده وأما الأقل الذي مع غيره فليس فيه اتصال بل يتخلله نقاء بان ترى وقتا دما ووقتا نقاء وهو حيض تبعا له بشرط أن لا يجاوز ذلك خمسة عشر يوما ولم ينقص الدم عن أقل الحيض، وهذا يسمى قول السحب لأننا سحبنا الحكم بالحيض على النقاء أيضا، وجعلنا الكل حيضا وهو المعتمد، وقيل: إن النقاء طهر لأن الدم إذا كان حيضا كان النقاء طهرا وهذا يسمى قول اللقط لأن لقطنا أوقات النقاء وجعلناها طهرا. والحاصل أن الأقل له صورتان الأولى: أن يكون وحده وهذه هي التي يشترط فيها الاتصال. والثانية: أن يكون مع غيره وهذه لا اتصال فيها\r2.…الاختيار لتعليل المختار )1/ 132( المؤلف: عبد الله بن محمود بن مودود الموصلي البلدحي، الحنفي\rقال: )ولو طاف للقدوم أو للصدر جنبا أو للزيارة محدثا فعليه شاة( لأنه أدخل النقص في الركن وهو طواف الزيارة فتجب الشاة، وفي الطوافين وجبت الشاة في الجنابة إظهارا للتفاوت، وطواف القدوم وإن كان سنة فإنه يصير بالشروع واجبا، ولو طاف للعمرة جنبا أو محدثا فعليه شاة؛ لأنه ركن فيها، وإنما لا تجب البدنة لعدم الفرضية ; والحائض كالجنب لاستوائهما في الحكم، ولو أعاد هذه الأطوفة على طهارة سقط الدم لأنه أتى بها على وجه المشروع فصارت جنايته متداركة فسقط الدم.","part":1,"page":3},{"id":4,"text":"3.…المحيط البرهاني في الفقه النعماني )2/ 434( المؤلف: أبو المعالي برهان الدين محمود البخاري الحنفي\r)طواف العمرة( جئنا إلى طواف العمرة، فنقول: إذا طاف للعمرة محدثا أو جنبا ، فما دام بمكة يعيد الطواف ركن في العمرة كطواف الزيارة في الحج، فإن رجع إلى أهله ولم يعد، ففي المحدث يلزمه البدنة، وفي الاستحسان يكفيه؛ لأنه لا مدخل للبدنة في العمرة إلا أن المعتمر لو جامع قبل الفراغ من العمرة لا يلزمه بدنة، بخلاف الحاج إذا جامع.\r4.…الفقه الإسلامي وأدلته - )3 / 212, دار الفكر, دمشق(\rوإذا حاضت المرأة بعد الوقوف بعرفة وطواف الزيارة، انصرفت من مكة، ولاشيء عليها لطواف الصدَر، فليس على المرأة الحائض وداع ولا فدية إذا حاضت قبل أن تودع، باتفاق فقهاء الأمصار، بدليل حديث صفية المتقدم حين قالوا: «يارسول الله ، إنها حائض! فقال:\rأحابستنا هي؟ قالوا: يا رسول الله ، إنها قد أفاضت يوم النحر، قال: فلتنفر إذا » ولم يأمرها بفدية ولا غيرها. وفي حديث ابن عباس السابق:\r«إلا أنه ـ أي طواف الوداع ـ خفف عن المرأة الحائض» والنفساء مثل الحائض في الحكم؛ لأن أحكام النفاس أحكام الحيض فيما يوجب ويسقط. وإذا اضطرت المرأة اضطرار ا شديد ا لمغادرة مكة قبل انتهاء مدة الحيض أو النفاس، ولم تكن قد طافت طواف الإفاضة، فتغتسل وتشد الحفاظ الموضوع في أسفل البطن شد ا محكما ، ثم تطوف بالبيت سبعا طواف الإفاضة، ثم تسعى بين الصفا والمروة سبعا ، وعليها ذبح بدنة )وهي ما أتم خمس سنين من الإبل أو أتم سنتين من البقر( وذلك تقليدا للحنفية الذين يقولون بصحة الطواف حينئذ، مع الحرمة، ووجوب إهداء البدنة )1( .ويخير عند الحنابلة بين الشاة والبدنة\r5. فتاوى الأزهر - )1 / 225(","part":1,"page":4},{"id":5,"text":"عن السؤال الأول - جاء فى كتاب فتح العزيز للرافعى الكبير الشافعى فى الفصل التاسع فى الرمى من كتاب الحج ) إن العاجز عن الرمى بنفسه لمرض أو حبس ينيب غيره ليرمى عنه، لأن الأنابة جائزة فى أصل الحج فكذلك فى أبعاضه وكما أن الإنابة فى الحج إنما تجوز عند العلة التى لا يرجى زوالها فكذلك الإنابة فى الرمى، لكن النظر هنا إلى دوامها إلى آخر وقت الرمى. وكما أن النائب فى أصل الحج لا يحج عن المنيب إلا بعد حجة عن نفسه، فالنائب فى الرمى لا يرمى عن المنيب إلا بعد أن يرمى عن نفسه(. وتخريجا على هذا يجوز للمرأة إذا فاجأها الحيض قبل طواف الإفاضة ،ولم يمكنها البقاء فى مكة إلى حين انقطاعه أن تنيب غيرها فى هذا الطواف على أن يطوف عنها بعد طوافه عن نفسه، وأن ينوى الطواف عنها نائبا مؤديا طوافها بكل شروطه، أو أن تستعمل دواء لوقفه وتغتسل وتطوف. أو إذا كان الدم لا يستمر نزوله طوال أيام الحيض بل ينقطع فى بعض أيام مدته عندئذ يكون لها أن تطوف فى أيام الانقطاع عملا بأحد قولى الإمام الشافعى القائل إن - النقاء فى أيام انقطاع الحيض طهر - وهذا القول أيضا يوافق مذهب الإمامين مالك وأحمد.\r3. حاشية العلامة ابن حجر الهيتمي على شرح الإيضاح في مناسك الحج صـ 383-383","part":1,"page":5},{"id":6,"text":")فائدة( كثر كلام الأئمة في نساء الحجيج إذا حضن قبل طواف الإفاضة ولم يمكنهن التخلف لفعله ، وللبازرى في المسئلة كلام حسن طويل حاصله أن من استعملت دواء فانقطع دمها أو انقطع لا لدواء فاغتسلت وطافت ثم عاد الدم بعد سفرها يجوز لها العمل بأحد قولي الشافعي فيمن انقطع دمها يوما و يوما فإن يوم النقاء طهر على هذا القول المعروف بقول التلفيق ورجحه جماعة من الأصحاب ، ويوافقه مذهب مالك وأحمد أن النقاء في أيام التقطع طهر . ومن لم ينقطع دمها يصح طوافها عند أبي حنيفة و على إحدى الروايتين عند أحمد لكن يلزمها بدنة وتأثم بدخولها المسجد وهي حائض فيقال لها لا يحل لك ذلك لكن إن فعلت أثمت وأجزاك عن الفرض. و من سافرت بلا طواف فنقل البصريون عن مالك أن من طاف طواف القدوم وسعى ورجع لبلده قبل طواف الإفاضة جاهلا أو ناسيا أجزأه وقياسه أن هذه كذلك لأن عذرها أظهر من عذرهما لتعذر بقائها بمكة ، فإن لم يصح هذا النقل أو ما قيس عليه و أرادت التحلل فقياس مذهبنا وغيره أنها تصبر حتى تجاوز مكة إلى محل لا يمكنها الرجوع منه لنحو خوف على بضع أو مال فتصير حينئذ كالمحصر لأنها تتيقن الإحصار لو رجعت و تيقنه كوجوده فتتحلل كتحلله ثم إن كان إحرامها بفرض بقي في ذمتها ومشى على ما قال بعض علماء اليمن وأطال في الاستدلال له وقال إن ما قاله آخرا مذهب الشافعي لمن أعمل فكره في حقائقه ، لكن اعترضه اليافعي فقال عجبت من تجويزه السفر للحائض قبل طواف الإفاضة مع جلالة علمه وقول الذهبي في حقه إنه بلغ رتبة الاجتهاد والنووي ليس في هذه البلاد أفقه من هذا الشاب وكان يعرض عليه ما اختصره من الروضة وقد صح قوله صلى الله عليه وسلم لما حاضت صفية أحابستنا هي بعني عن السفر حتى تطهر ، هذا خارج عن الكتاب والسنة والإجماع والقياس اه. ولك أن تقول لم يقل البازرى يجوز لها السفر بغير طواف وإنما قال إذا سافرت صبرت حتى يتعذر رجوعها ثم تتحلل وليس في ذلك تجوز","part":1,"page":6},{"id":7,"text":"السفر لها بل بيان الطريق إلى تحللها إذا سافرت بلا طواف ، فحينئذ فكلامه لم يخالف الكتاب ولا غيره. ثم رأيت البلقيني استنبط مما ذكروه في الإحصار من الطواف أنها إذا لم يمكنها الإقامة حتي تطهر وجاءت بلدها وهي محرمة وعدمت النفقة ولم مكنها الوصول إلى البيت أنها كالمحصر فتحلل تحلله ، و أيده بما في المجموع أنه لو صد عن طريق ووجد آخر أطول ولم يكن معه ما يكفيه اذا سلكه فله التحلل، قال الولي العراقي وهو استنباط حسن ، و به أفتى شيخ الإسلام فقيه عصره الشرف المناوي وهر مؤيد لما قاله البازري فهر المعتمد. فإن قلت فقد النفقة لا يجوز التحلل به إلا لمن شرطه كما صرحوا به ، قلت الظاهر أن محل ذلك في التحلل قبل الوقوف أما بعده كما هنا فيجوز التحلل بسببه وإن لم يشترطه ، على أن بعض الحنابلة نقل عن طائفة من العلماء ما يصرح بجواز سفرها وتحللها تخلل المحصر ، واذا علمت ما تقرر فالأليق بمحاسن الشريعة أن من ابتليت بشيء من أحد الأقسام الأربعة المذكورة تقلد القائل بما لها فيه مخلص ، بل اختار بعض الحنابلة وتبعه بعض متأخري الشافعية أنه لا يشترط طهرها إذا لم تتوقع فراغ حيضها قبل سفر الركب للضرر الشديد بالمقام والرحيل محرمة وأنه يجوز لها دخول المسجد للطواف بعد إحكام الشد والغسل و العصب كما تباح الصلاة لنحو السلس وأنه لا فدية علها لعذرها ، لكن لا يجوز تقليد القائل بذلك لأنه لم يعلم من قاله من المجتهدين و غير المجتهد لا يجوز تقليده .\rJawaban b\rBagi Biro Travel wajib memberikan bimbingan selain manasik kepada Jamaahnya karena hal itu adalah bagian dari kewajiban dalam melaksanakan tugasnya berdasarkan Peraturan Menteri Agama (PMA) Nomor 8 Pasal 14 Tahun 2018, yang berbunyi:","part":1,"page":7},{"id":8,"text":"1)…Bimbingan jamaah sebagaimana dimaksud dalam pasal 13 a (bimbingan Ibadah Umrah) di berikan oleh pembimbing ibadah sebelum keberangkatan, dalam perjalanan, dan selama di Arab Saudi.\r2)…Bimbingan jamaah sebagaimana di maksud pada ayat (1) meliputi materi bimbingan manasik\rdan perjalanan umrah.\rReferensi\r1.… التشريع الجنائي في الإسلام - )1 / 138(\rمركز القوانين واللوائح والقرارات من التشريع الإسلامي: تعتبر القوانين والقرارات واللوائح مكملة للتشريع الإسلامي؛ لأن الشريعة تعطي لأولي الأمر حق التشريع فيما يمس مصلحة الأفراد ومصلحة الجماعة، وقيما يعود على الأفرادوالجماعة بالنفع، فللسلطة التشريعية في أي بلد إسلامي أن تعاقب على أي فعل مباح إذا اقتضت المصلحة العامة\r2. بغية المسترشدين - )1 / 183(","part":1,"page":8},{"id":9,"text":")مسألة : ك( : يجب امتثال أمر الإمام في كل ما له فيه ولاية كدفع زكاة المال الظاهر ، فإن لم تكن له فيه ولاية وهو من الحقوق الواجبة أو المندوبة جاز الدفع إليه والاستقلال بصرفه في مصارفه ، وإن كان المأمور به مباحا أو مكروها أو حراما لم يجب امتثال أمره فيه كما قاله )م ر( وتردد فيه في التحفة ، ثم مال إلى الوجوب في كل ما أمر به الإمام ولو محرما لكن ظاهرا فقط ، وما عداه إن كان فيه مصلحة عامة وجب ظاهرا وباطنا وإلا فظاهرا فقط أيضا ، والعبرة في المندوب والمباح بعقيدة المأمور ، ومعنى قولهم ظاهرا أنه لا يأثم بعدم الامتثال ، ومعنى باطنا أنه يأثم اه. قلت : وقال ش ق : والحاصل أنه تجب طاعة الإمام فيما أمر به ظاهرا وباطنا مما ليس بحرام أو مكروه ، فالواجب يتأكد ، والمندوب يجب ، وكذا المباح إن كان فيه مصلحة كترك شرب التنباك إذا قلنا بكراهته لأن فيه خسة بذوي الهيئات ، وقد وقع أن السلطان أمر نائبه بأن ينادي بعدم شرب الناس له في الأسواق والقهاوي ، فخالفوه وشربوا فهم العصاة ، ويحرم شربه الآن امتثا لا لأمره ، ولو أمر الإمام بشيء ثم رجع ولو قبل التلبس به لم يسقط الوجوب اه .\r3.…الأدب النبوي ظ33\rاولو الأمر هم الذين وكل اليهم القيام بالشئون العامة والمصالح المهمة فيدخل فيهم كل من ولى امرا من امور المسلمين من ملك ووزير ورئيس ومدير ومأمور وعمدة وقاض ونائب وضابط وجندي وقد أوجب الرسول صلى الله عليه وسلم على كل مسلم السمع لأوامر هؤلاء والمبادرة الى تنفيذها سواء كانت محبوبة له ام بغيضة اليه .\rشرح البهجة الوردية - )8 / 58(\rقوله: ولينب في الرمي، ذكرهم الاستنابة للعاجز عن الرمي، وسكوتهم عن غيره من بقية أركان الحج وواجباته يقتضي عدم الاستنابة فيها، ويصرح به ما قالوه في الحائض من أن الطواف يبقى في ذمتها، ولم يقولوا يجوز استنابتها فيه، فراجعه. اهـ.\r2. Transaksi dan Zakat E-Emas (PCNU Kota Surabaya(","part":1,"page":9},{"id":10,"text":"Era teknologi seperti sekarang, semuanya seakan Iebih mudah. Begitu pula dari sektor ekonomi. Salah satu bentuk usaha daring yang semakin diminati masyarakat milenial sekarang adalah investasi emas virtual. Selain lebih praktis dan menghemat waktu, investasi ini juga menjanjikan keuntungan yang menggiurkan .\rSalah satu perusahaan yang menyediakan jasa jual beli mas online adalah orori. Perusahaan ini meluncurkan aplikasi yang bemama E-mas, yang tentu saja menyediakan layanan jual-beli emas. Aplikasi ini bisa menjadi alat bagi siapa saja untuk berinvestasi emas. Dengan membawa tiga fitur unggulan, yaitu beli emas, jual emas, dan ambil emas, Pengguna bisa melakukan pembelian emas dalam jumlah kecil, mulai dari 0,02 gram arau sekitar Rp 10.000 sampai Rp 15.000. Harga emas ini tentu saja akan terus berubah mengikuti pergerakan emas dunia. Aplikasi ini juga menyediakan pembayaran yang fleksibel. Sejauh ini, E-mas telah menyediakan pilihan pembayaran dari bank, baik via ATM, Internet banking dan mobile banking. Pengguna yang membeli emas kemudian bisa menyimpan emas secara otomatis (virtual) dan tanpa biaya. Jadi, emas tidak akan langsung dikirim kealamat pengguna dan setiap saat, pengguna pun bisa melihat saldo atau simpanan emas mereka dengan mengakses akun E-mas .\rTetapi jika suatu saat emas itu ingin diambil secara fisik. Aplikasi ini bisa melayaninya karna ada fitur ambil emas. Syaratnya : emas yang dimiliki bobot minimalnya adalah 1 gram, dan akan dikirim ke alamat yang dituju.","part":1,"page":10},{"id":11,"text":"Selain mengambil, ada juga pilihan jual emas secara cepat seandainya membutuhkan dana darurat. Hasil penjualannya akan ditransfer ke rekening bank pengguna dalam beberapa menit saja. Namun pengguna harus melakukan verifikasi kartu identitas dan mendaftarkan rekening bank mereka di E-mas.\rPertanyaan\ra.…Termasuk akad apakah transaksi dalam deskripsi di atas?\rb.…Bagaimana pula hukumnya?\rc.…Emas yang berada dipenyimpanan virtual tersebut apakah wajib dizakati jika mencapai satu nisob?\rJawaban a dan b\rTransaksi dalam deskripsi termasuk akad bai' mausuf fi` dzimmah. Sedangkan hukumnya adalah sah.\rReferensi\r1.…هامش الإقناع الجزء الثانى ص 2\rقوله )البيوع ثلاثة أشياء( اى انواع بل اربعة الى أن قال ... والثانى )بيع شيئ ( يصح السلم فيه )موصوف فى الذمة( بلفظ السلم )فجائز إذا وجدت الصفة( المشروط ذكرها فيه )قوله بيع شيئ موصوف( صورته أن يقول بعتك عبدا كذا وكذا فيقبل اويقول المشترى اشتريت منك عبدا صفته كذا وكذا فيجيبه البائع الى أن قال ... )قوله يصح السلم فيه الخ( كان الأولى حذفه لأن كلامنا فى البيع فى الذمة بلفظ البيع وهو لاييشترط فيه ذلك بل يصح وإن لم يصح السلم الى أن قال ... )قوله بلفظ السلم( كان الأولى حذفه لما تقدم لأن السلم له أحكام والبيع فى الذمة له أحكام فأحكام السلم يشترط قبض رأس المال فى المجلس ولا يصح الاستبدال عنه ولا الحوالة به ولاعليه ويصح ذلك كله فى الثمن فى الذمة ولايشترط قبض الثمن فى المجلس اه\r2.…إعانة الطالبين الجزء الثالث صـ 23 دارالفكر","part":1,"page":11},{"id":12,"text":")و( شرط )في بيع موصوف في ذمة( ويقال له السلم، مع الشروط المذكورة للبيع غير الرؤية. )قبض رأس مال( معين، أو في الذمة، في مجلس خيار وهو )قبل تفرق( من مجلس العقد، ولو كان رأس المال منفعة. وإنما يتصور تسليم المنفعة بتسليم العين، كدار وحيوان، ولمسلم إليه قبضه ورده لمسلم، ولو عن دينه. )وكون مسلم فيه دينا( في الذمة: حالا كان أو مؤجلا، لانه الذي وضع له لفظ السلم - فأسلمت إليك ألفا في هذا العين، أو هذا في هذا: ليس سلما، لانتفاء الشرط، ولا بيعا، لاختلال لفظه - ولو قال إشتريت منك ثوبا صفته كذا بهذه الدراهم ،فقال بعتك. كان بيعا، عند الشيخين، نظرا للفظ. وقيل سلم - نظرا للمعنى - واختاره جمع محققون.\r)قوله: ولو قال اشتريت إلخ( هذه مسألة مستقلة، وليست مفرعة على ما قبلها. )قوله: كان بيعا( أي كان هذا العقد بيعا - لا سلما - عند الشيخين. قال في النهاية: وهو الاصح هنا - كما صححه في الروضة - )قوله: نظرا للفظ( أي اعتبارا باللفظ، أي وهو لفظ البيع والشراء .\r)قوله: وقيل سلم نظرا للمعنى( أي وهو بيع شئ موصوف في الذمة، واللفظ لا يعارضه، لان كل سلم بيع، كما أن كل صرف بيع، وإطلاق البيع على السلم إطلاق له على ما يتناوله. قال في التحفة: فعلى الاول - أي أنه بيع - يجب تعيين رأس المال في المجلس إذا كان في الذمة ،ليخرج عن بيع الدين بالدين، لا قبضه، ويثبت فيه خيار الشرط، ويجوز الاعتياض عنه. وعلى الثاني - أي أنه سلم - ينعكس ذلك، ومحل الخلاف إذا لم يذكر بعده لفظ السلم، وإلا كان سلما اتفاقا اه. بزيادة. )قوله: واختاره( أي القول بأنه سلم، وهو ضعيف.\r1. المنثور في القواعد الجزء 2 ص: 332 (مكتبة وزارة الأوقاف الكويتية)","part":1,"page":12},{"id":13,"text":"قال الفقهاء: كل ما ورد به الشرع مطلقا ولا ضابط له فيه ولا في اللغة، يحكم فيه العرف، ومثلوه بالحرز في السرقة، والتفرق في البيع، والقبض، ووقت الحيض وقدره، ومرادهم أنه يختلف حاله باختلاف الأحوال والأزمنة. اهـ.\r2. تحفة المحتاج في شرح المنهاج الجزء 3 ص: 3 (دار إحياء التراث العربي)\rويكفي وضع العين بين يدي المالك بحيث يعلم ويتمكن من أخذها، وكذا بدلها كما علم مما مر، أول المبيع قبل قبضه، أنه يكفي ذلك في الديون كالأعيان. اهـ.\r3.…تحفة المحتاج في شرح المنهاج )4/ 241-243(","part":1,"page":13},{"id":14,"text":")الثالث إمكان( يعني قدرة البائع حسا وشرعا على )تسليمه( للمشتري من غير كبير كلفة واقتصر عليه هنا؛ لأنه محل وفاق وسيذكر محل الخلاف، وهو قدرة المشتري على تسلمه ممن هو عنده وذلك لتوقف الانتفاع به على ذلك ولا ترد صحته في نحو نقد يعز وجوده لصحة الاستبدال عنه كما يأتي وفي بيع نحو مغصوب وضال ممن يعتق عليه أو بيعا ضمنيا لقوة العتق مع أنه يغتفر في الضمني ما لا يغتفر في غيره )فلا يصح بيع الضال( كبعير ند وطير سائب غير نحل ونحل ليست أمه في الكوارة ونحو سمك ببركة واسعة يتوقف أخذه منها على كبير كلفة عرفا )والآبق( ، وإن عرف محله ويختص بالآدمي )والمغصوب( ولو لمنفعة العتق للعجز عن تسليمها وتسلمها حالا لوجود حائل بينه وبين الانتفاع مع إمكانه فلا ترد صحة شراء الزمن لمنفعة العتق. – الى ان قال - )ولا يصح بيع( ما يعجز عن تسليمه أو تسلمه شرعا كجذع في بناء وفص في خاتم و )نصف( مثلا )معين( خرج الشائع لانتفاء إضاعة المال عنه )من الإناء والسيف( ولو حقيرين لبطلان نفعهما بكسَّهما )ونحوهما( مما تنقص قيمته أو قيمة الباقي بكسَّه أو قطعه نقصا يحتفل بمثله كثوب غير غليظ وكجدار أو أسطوان فوقه شيء أو كله قطعة واحدة من نحو طين أو خشب أو صفوف من لبن أو آجر ولم تجعل النهاية صفا واحدا إذ نقص الباقي حينئذ من جهة انفراده كأحد زوجي الخف، وهو لا يؤثر لإمكان استدراكه وكخشبة معينة من سفينة وجزء معين من حي لا مذكى وذلك للعجز عن تسليم كل ذلك شرعا لتوقفه على ما ينقص ماليته، وقد نهينا عن إضاعة المال وفارق بيع نحو أحد زوجي الخف وذراع معين من أرض لإمكان بل سهولة تدارك نقصهما إن فرض ضيق مرافق الأرض بالعلامة.\r3. المعاملات المالية المعاصرة لوهبة الزحيلي ص 42","part":1,"page":14},{"id":15,"text":"ما أنواع القبض الحكمي؟: العبرة في الشريعة للمقاصد و المعاني فإذا تحقق الغرض من القبض و ارتفع احتمال الاستفادة من تفويت القبض و الوقوع في شبهة الربا فإن القبض يكون صحيحا مجزئا شرعا و من صور القبض الحديثة : تسلم الشيك لوفائه من رصيد ساحبه في البنك و ضمان صرفه, القيد المصرفي لمبلغ مالي في إحدى الحلات الاتية: إذا تم إيداع المبلغ في حساب العميل مباشرة أو بحوالة مصرفية إذا تم إبرام عقد صرف ناجز بين العميل والبنك لحساب العميل إذا اقتطع البنك بطلب العميل مبلغا من المال من حساب إلى حساب أخر في مقابل عملة أخرى.\r3. المعاملات المالية المعاصراة للدوكتور وهبة الزحيلي صـ 41\rما حكم الشراء ببوليصات )مستندات( الشخن ؟عرفنا أنه لا يجوز بيع شيء قبل قبضه حتى تحقق القدرة على تسليم ويزول الغرر وهو احتمال هلاك الشيء او الوقوع في أزمة العجز عن التسليم بسبب امتناع البائع الأول عن تسليم المبيع الا أن القبض كما تقدم بيانه نوعان : قبض حقيقي أو فعلي يتحقق بحيازة الشيء فعلا في يد من يتصرف فيه وقبض حكمي والقبض الحكمي هو المحقق بمعنى القبض الفعلي لأن العبرة بالمعاني وبتحتقيق التمكن من التصرف دون وقوع في غرر )احتمال عدم التسليم( وبناء على ذلك يكون الشراء ببوليصات الشحن صحيحا لأن المحذور أو احتمال عدم التسليم غير موجود جاء في المتطلبيات الشرعية لصيغ الإستثمار والتمويل رقم )1( 6\\5 في هيئة المراجعة المحاسبة في البحرين يعتبر قبضا حكميا تسلم المؤسسة أووكيلها لمستندات عند شراع البضائع من السوق الخارجية وكذالك تسلمها لشهادة التحزين من المخازن التي تدار بطرق منسابات موثوق بها وهذا مستمد من قرار المجمع الفقه الإسلامي الدولي في جدة رقم )55( 9\\6 في الإكتفاء بالقبض الحكمي أو الإعتباري مثل قبض الشيك الموثوق ونحوه.\rJawaban c Jika telah mencapai nishab dan haul maka wajib dizakati seketika, meskipun belum diterima","part":1,"page":15},{"id":16,"text":"secara fisik oleh sang pemilik.\rReferensi\r1.…حاشية الباجوري على شرح ابن القاسم على متن أبي شجاع الجزء الأول صـ 232\r)والملك التام( أي فالملك الضعيف لا زكاة فيه كالمشتري قبل قبضه لا تجب فيه الزكاة، كما يقتضيه كلام المصنف تبعا للقول القديم، لكن الجديد الوجوب. قوله )فالملك الضعيف الخ( تفريع على مفهوم التام وخرج بالملك المباح والموقوف على غير معين فلا تجب الزكاة فيهما. أما الموقوف على معين فتجب فيه الزكاة. قوله )كالمشترى قبل قبضه( أي كالشيء المشترى بفتح الراء قبل قبضه. وهذا المثال ضعيف كا أشار إليه الشارح فكان الأولى أن يمثل به بملك المكاتب فإنه يملكه ملكا ضعيفا ولا يجب عليه الزكاة فيه اتفاقا. قوله )تبعا للقول القديم( وهو ماقاله الإمام الشافعي قبل دخوله مصر والجديد ما قاله بعد دخوله فيها. قوله )لكن الجديد الوجوب( هو المعتمد ولذلك قالوا بعد قولهم: وتجب فى مغصوب ومجحود وضال وغائب ومملوك، وبعقد قبل قبضه لأنها ملكت ملكا تاما.\r2.…كفاية الأخيار في حل غاية الاختصار الجزء الأول صـ 133","part":1,"page":16},{"id":17,"text":")وشرائط وجوبها ستة أشياء الإسلام والحرية والملك التام والنصاب والحول والسوم( متى اجتمعت هذه الشروط فلا نزاع في وجوب الزكاة ولعل الاجماع منعقد على ذلك واحترز الشيخ بالإسلام عن الكفر فالكافر إن كان أصليا فلا زكاة عليه لمفهوم قول الصديق رضي الله عنه هذه فريضة الصدقة التي فرضها رسول الله صلى الله عليه وسلم على المسلمين ولأن الكافر لا يطالب بها في حال الكفر ولا بعد الإسلام فأشبهت الصلاة وأما المرتد فلا يسقط عنه ما وجب عليه في الإسلام وإن حال الحول على ماله وهو مرتد ففيه خلاف الصحيح أنه يبني على أقوال ملكه والصحيح أن ماله موقوف فإن عاد إلى الإسلام وجبت وإلا فلا واحترز الشيخ بالحرية عن الرق فلا تجب الزكاة على العبد لأنه لا ملك له ولو ملكه السيد أو غيره مالا لا يمكلكه على الصحيح والمدبر وأم الولد كالقن وأما المكاتب فلا زكاة عليه أيضا لأن ملكه ضعيف ولا على السيد لأن المكاتب مع قدرته على التصرف في المال لا تجب عليه الزكاة فلأن لا تجب على السيد أولى فإن عتق وفي يده مال ابتدأ الحول فإن عجز نفسه وصار ماله لسيده ابتدأ السيد الحول عليه واحترز الشيخ بالملك التام عن الملك الضعيف فلا تجب فيه الزكاة ويظهر ذلك بذكر صور فإذا وقع ماله في مضيعة أو سرق أو غصب أو أودعه عند شخص فجحده فهل تجب الزكاة فيه خلاف القديم لا تجب فيه الزكاة لضعف الملك بمنع التصرف فأشبه مال المكاتب والجديد الأظهر أنها تجب لأن ملكه مستقر عليه فعلى هذا لا تجب إخراج الزكاة قبل عود المال حتى لو تلف في زمان الحيلولة بعد مضِ أحوال سقطت الزكاة ومن الصور الدين الثابت على الغير وله أحوال أحدها أن لا يكون لازما كمال المكاتبة فلا زكاة فيه لضعف الملك .الحالة الثانية أن يكون لازما وهو ماشية بأن أقرضه أربعين شاة أو أسلم إليه فيها وكذا النصاب في الإبل والبقر ومضى عليه حول قبل قبضه فلا زكاة لأن السوم شرط وما في الذمة لا يتصف بالسوم ولأن","part":1,"page":17},{"id":18,"text":"الزكاة إنما تجب في المال النامي والماشية في الذمة لا تنمو بخلاف الدراهم الثابتة في الذمة فإن سبب الزكاة فيها كونها معدة للصرف الحالة الثالثة أن يكون الدين دراهم أو دنانير أو عروض تجارة ففي وجوب الزكاة قولان القديم لا زكاة في الدين بحال لضعف التصرف فيه فأشبه مال الكتابة والمذهب الصحيح المشهور وجوب الزكاة فيه في الجملة وتفصيلة إن كان متعذر الاستيفاء لإعسار من عليه أو جحوده ولا بينة له عليه أو مطله أو غيبته فهو كالمغصوب وقد مر وإن لم يتعذر الاستيفاء بأن كان على ملىء باذل أو على جاحد عليه بينة فإن كان حالا وجبت الزكاة ووجب إخراجها في الحال لأنه مال حاضر وإن كان مؤجلا فهو كالمغصوب ولا يجب الإخراج حتى يقبضه على الأصح )فرع( قال في شرح المهذب لو اشترى مالا زكويا فلم يقبضه حتى مضى الحول وهو في يد البائع فالمذهب وجوب الزكاة على المشتري وبه قطع الجمهور لتمام الملك وقيل لا تجب قطعا لضعفه وتعرضه للإنفساخ ومنع تفرقه وقيل فيه الخلاف في المغصوب.\r3.…المجموع شرح المهذب) 5/ 343(\r)فرع( لو اشترى مالا زكويا فلم يقبضه حتى مضى حول في يد البائع فالمذهب وجوب الزكاة على المشتري وبه قطع الجمهور لتمام الملك وقيل لا تجب قطعا لضعفه وتعرضه للانفساخ ومنع تصرفه وقيل فيه الخلاف في المغصوب\r4. حاشية الجمل (8 / 45)\rقوله: ومملوك بعقد قبل قبضه، فتجب في المشتري قبل قبضه قطعا حيث مضى عليه حول من وقت دخوله في ملكه بانقضاء الخيار لا من الشراء، فيجب الإخراج في الحال إن لم يمنع من القبض مانع كالدين الحال على مليء مقر. اهـ.\r5. حاشية الجمل (8 / 31)","part":1,"page":18},{"id":19,"text":"باب أداء زكاة المال، وهو أولى من تعبيره بفصل لعدم اندراجه في ترجمة الباب قبله. يجب أي أداؤها فورا؛ لأن حاجة المستحقين إليها ناجزة، إذا تمكن من الأداء كسائر الواجبات، ويحصل التمكن بحضور مال غائب سائر أو قارٍ عسر الوصول إليه، أو مال مغصوب أو مجحود، أو دين مؤجل أو حال تعذر أخذه. اهـ.\r3. كفاية الأخيار 133 – 133\rيجب اداؤها فورا لتمكن بحضور مال ومستحقيها وحلول دين مع قدرة ولو اصدقها نصاب نقد زكته. قوله )بحضور مال( وان عسَّ الوصول اليه لاتساع البلد مثلا اوضياع مفتاح اونحوه. فإن لم يحضر المال لم يلزمه الأداء من محل آخر وان جوزنا نقل الزكاة. .......الى ان قال )وحلول دين مع قدرة( على استفائه بأن كان على ملئ حاضر باذل اوجاحد عليه بينة او يعلمه القاضي او على غيره وقبضه الى ان قال ......وشرط لوجوب الأداء عن التمكن بهذه الأمور تقرر اجرة قبضت قبل مضِ المدة المعقود عليها.\r3. Awal Waktu Subuh yang Dipersoalkan (PWNU Jatim)\rJadwal awal waktu subuh yang diterbitkan Kementerian Agama dan yang dipergunakan warga Nahdliyyin banyak dikritik oleh sebagian kalangan. Menurut mereka, ijtihad perhitungan awal waktu shubuh yang banyak beredar dihampir seluruh masjid Indonesia sudah tidak relevan akibat perubahan atmosfer alam dan lain-lain. Mereka menyatakan bahwa awal waktu shubuh di Indonesia versi jadwal waktu salat Kementerian Agama RI adalah 24 menit lebih cepat dibanding saat munculnya fajar shadiq yang menjadi acuan awal waktu shubuh. Komunitas ini mendasarkan pada interpretasi sejumlah teks hadits dan ditopang hasil observasi fajar shadiq (rukyah fajar) pada beberapa tempat di Jawa Timur, Jawa Tengah, DIY dan juga daerah di luar Jawa.","part":1,"page":19},{"id":20,"text":"Ahli falak di Indonesia berpendapat bahwa secara astronomis awal waktu shubuh dimulai saat kedudukan matahari antara 18° sampai 20°. Pada umumnya argumentasi yang diberikan adalah ketika posisi matahari berada sekitar 18° sampai 20° dan bersesuaian dengan fenomena fajar astronomi, saat itu cahaya bintang mulai redup karena mulai munculnya hamburan cahaya matahari yang kemudian didefinisikan sebagai akhir malam atau awal waktu shubuh. Selanjutnya ijtihad yang digunakan di Indonesia dalam penentuan awal waktu subuh adalah posisi matahari 20° di bawah ufuk dengan landasan dalil syar’i dan astronomis yang dianggap kuat .\rData terbaru tentang rukyah fajar yang dilakukan oleh LFNU Gresik terdeteksi 18.1° dibawah ufuk, yaitu di Labuhan Bajo NTT selama dua hari. Angka 18.1° menunjukkan bahwa pendapat terdahulu (kedudukan matahari antara 18° sampai 20°) masih bisa diterima eksistensintya .","part":1,"page":20},{"id":21,"text":"Dalam berbagai literatur fiqh dinyatakan bahwa dalam waktu shubuh dikenal waktu ikhtiar yaitu sejak fajar sampai ufuk menjadi terang buram (isfar) dan waktu jawaz yaitu sejak ufuk terang buram (isfar) sampai terbit matahari. Bahkan al-Ushthukhry berpendapat saat terang buram (isfar) waktu subuh telah habis. Ditemukan pandangan fuqaha’ bahwa dianjurkan shalat shubuh di waktu yang sangat pagi (taghlis) yaitu waktu di mana ketika telah selesai shalat seseorang masih belum bisa mengenali kawan yang duduk di sisinya. Batasan dan klasifikasi waktu shubuh di atas, bagi ahli falak tentunya dapat dilakukan observasi fajar kemudian dihisab guna memastikan kapan awal waktu shubuh, waktu ikhtiar dan waktu jawaz.\rJadi jika kita asumsikan klaim mereka itu benar, maka awal waktu shubuh sesuai jadwal yang beredar pada tanggal 29 Peburuari 2020 untuk kota Surabaya harus ditambah 24 menit yaitu pukul 4.17+24= pukul 4.41 atau sama dengan awal waktu subhuh wilayah ibu kota Jakarta versi jadwal yang beredar.\rPertanyaan\ra.…Maksud fiqh dengan fajar pertanda waktu shubuh itu, apakah kondisi ghalas (terang di ufuk dan gelap di pemukiman) ataukah isfar (kondisi terang buram merata)?\rb.…Adakah pendapat yang mu’tabar mengenai awal shubuh dimulai sejak isfar (terang buram), sehingga klaim awal waktu shubuh lebih cepat 24 menit dari jadwal waktu yang beredar layak dipertimbangkan sebagai produk ijtihad alternatif?\rc.…Matahari pada posisi berapa derajat saat waktu shubuh ghalas (waktu pagi gelap) dan waktu isfar (waktu terang buram) menurut ahli falak?\rJawaban a","part":1,"page":21},{"id":22,"text":"Yang menjadi pertanda awal waktu subuh adalah taghlis/ghalas, yaitu: pada saat keadaan masih gelap hingga seseorang tidak dapat melihat dengan jelas orang yang ada di sampingnya. Waktu tersebut setelah tahaqquqi thulu'il fajri (nyata muncul fajar shodiq) yaitu 3 atau 5 derajat setelah fajar kadzib, lebih spesifik sebelum matahari selisih 24 derajat.\rSehingga pernyataan bahwa waktu subuh sebagaimana yang telah berlaku adalah terlalu\rcepat 24 menit adalah tidak dapat dibenarkan berdasarkan definisi di atas.\rReferensi\r1.…بغية المسترشدين - )1 / 33(\rوحاصله أن الفجر الصادق هو اعتراض البياض المشرب بالحمرة الذي لا يزال يتزايد ، فيندب حينئذ الاشتغال بالصلاة وما يطلب لها ،وهذا هو المراد بالتغليس في الحديث ، إذ هو آخر الليل المختلط بضوء الصباح ، فمن صلى ولم تظهر زيادة نور النهار بعد صلاته فصلاته باطلة قطعا ، فعلم أنه لا بد من الإضاءة في وقت الفضيلة ووقت الاختيار ، إلا أنها في الأوََّل أنقص ، وبتمام الإضاءة يدخل وقت الجواز إلى ابتداء الحمرة التي قبل طلوع الشمس لا التي مع طلوع الفجر كما قد يتوهم ، إذ تلك تشرب البياض ، وهذه حمرة خالصة ، فحينئذ يدخل وقت الكراهة ،\r2.…بغية المسترشدين - )1 / 34(\rويتحقق طلوع الفجر كما في الإحياء قبل الشمس بمنزلتين ، وقدرهما أربع وعشرون درجة ، وكل درجة ستون دقيقة ، وكل دقيقة قدر قراءة الإخلاص مرة ، وكل إحدى عشر من الإخلاص قدر قراءة مقرىء تقريبا ، فمجموع ذلك مائة وثلاثون مقرئا ، وذلك نحو ثمانية أجزاء من القرآن ، ومن راقب غروب القمر ليلة اثنتي عشرة ، وطلوعه من أفقه ليلة ست وعشرين ، فقرأ بين ذلك إلى طلوع الشمس قارب هذا القدر ، وقد نص في الإحياء على أن الفجر يطلع مع غروب القمر ، وطلوعه في تينك الليلتين ليقيس عليهما العامي بقية أيام الشهر بأخذ علامة من نحو كوكب ،","part":1,"page":22},{"id":23,"text":"3.…شرح النووي على مسلم - )ج 5 / ص 143(\r) باب استحباب التبكير بالصبح في أول وقتها( وهو التغليس وبيان قدر القراءة فيها....الى ان قال....وفي هذه الاحاديث استحباب التبكير بالصبح وهو مذهب مالك والشافعي وأحمد والجمهور وقال أبو حنيفة الاسفار أفضل وفيها جواز حضور النساء الجماعة في المسجد وهو إذا لم يخش فتنة عليهن أو بهن قوله ما يعرفن من الغلس هو بقايا ظلام الليل قال الداودي معناه ما يعرفن أنساءهن أم رجال وقيل ما يعرف أعيانهن\r4.…المجموع شرح المهذب - )ج 3 / ص 51(\rاما حكم المسألة فالافضل تعجيل الصبح في أول وقتها وهو إذا تحقق طلوع الفجر هذا مذهبنا ومذهب عمر وعثمان وابن الزبير وانس وابى موسى وابي هريرة رضى الله عنهم والاوزاعي ومالك واحمد واسحق وداود وجمهور العلماء وقال ابن مسعود والنخعي والثوري وابو حنيفة تأخيرها الي الاسفار أفضل * واحتج لمن قال بالاسفار بحديث رافع بن خديج رضى الله عنه قال سمعت رسول الله صلي الله عليه وسلم يقول \" أسفروا بالفجر فانه أعظم للاجر \" رواه أبو داود والترمذي وقال حديث حسن صحيح وهذا لفظ الترمذي وفى رواية ابى داود \" اصبحوا بالصبح فانه أعظم للاجر \" وعن عبد الله ابن مسعود رضى الله عنه قال \" ما رأيت رسول الله صلي الله عليه وسلم صلى صلاة لغير ميقاتها الا صلاتين جمع بين المغرب والعشاء بجمع يعنى المزدلفة وصلي الفجر يومئذ قبل ميقاتها \" رواه البخاري ومسلم قالوا ومعلوم أنه لم يصلها قبل طلوع الفجر وانما صلاها بعد طلوعه مغلسا بها فدل على انه كان يصليها في جميع الايام غير ذلك اليوم مسفرا بها قالوا ولان الاسفار يفيد كثرة الجماعة واتصال الصفوف ولان الاسفار يتسع به وقت التنفل قبلها وما أفاد كثرة النافلة كان أفضل","part":1,"page":23},{"id":24,"text":"واحتج اصحابنا يقول الله تعالى )حافظوا على الصلوات( ومن المحافظة تقديمها في أول الوقت لانه إذا أخرها عرضها للفوات وبقول الله تعالي )وسارعوا إلى مغفرة من ربكم( والصلاة تحصل ذلك وبقوله تعالي )واستبقوا الخيرات( وبحديث عائشة رضى الله عنها قالت \" كن نساء المؤمنات يشهدن مع النبي صلي الله عليه وسلم صلاة الفجر متلفعات بمروطهن ثم ينقلبن إلى بيوتهن حين يقضين الصلاة لا يعرفهن أحد من الغلس \" رواه البخاري ومسلم المتلفعات المتلفات والمروط الاكسية وعن أبي برزة رضى الله عنه قال )كان رسول الله صلى الله عليه وسلم ينفتل من صلاة الغداة حين يعرف الرجل جليسه وكان يقرأ بالستين إلى المائة( رواه البخاري ومسلم وعن جابر رضى الله عنه قال \" كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يصلى الظهر إذا زالت الشمس والعصر والشمس حية والمغرب إذا غابت الشمس والعشاء إذا","part":1,"page":24},{"id":25,"text":"رأى في الناس قلة أخر وإذا رأى كثرة عجل والصبح بغلس \" رواه البخاري ومسلم وعن قتادة عن أنس رضي الله عنه قال \" تسحر نبى اللهصلى الله عليه وسلم وزيد بن ثابت فلما فرغا من سحورهما قام نبى الله صلى الله عليه وسلم الي الصلاة فصلي قلت لانس كم كان بينفراغهما من سحورهما ودخولهما في الصلاة قال قدر ما يقرأ الرجل خمسين آية \" رواه البخاري بلفظه ومسلم بمعناه وعن سهل بن سعدررضى الله عنه قال \" كنت اتسحر في أهلي ثم يكون سرعة بي أن أدرك صلاة الفجر مع رسول الله صلي الله عليه وسلم \" رواه البخاريوعن ابى مسعود البدرى رضى الله عنه ان رسول الله صلي الله عليه وسلم صلي الصبح مرة بغلس ثم صلي مرة أخرى فاسفر بها ثم كانت صلاته بعد ذلك التغليس حتى مات لم يعد الي أن يسفر \" رواه أبو داود باسناد حسن قال الخطابى هو صحيح الاسناد وعن مغيث بن سمي قال \" صليت مع ابن الزبير صلاة الفجر فصلى بغلس وكان يسفر بها فلما سلم قلت لابن عمر ما هذه الصلاة وهو الي جانبي فقال هذه صلاتنا مع رسول الله صلي الله عليه وسلم وابى بكر وعمر رضي الله عنهما فلما قتل عمر أسفر بهما عثمان رضي الله عنه \" قال الترمذي في كتاب العلل قال البخاري هذا حديث حسن","part":1,"page":25},{"id":26,"text":"واما الجواب عن حديث رافع بن خديج فمن وجهين أحدهما أن المراد بالاسفار طلوع الفجر وهو ظهوره يقال سفرت المرأة أي كشفت وجهها فان قيل لا يصح هذا التأويل لقوله صلي الله عليه وسلم )فانه أعظم للاجر( لان هذا يدل علي صحة الصلاة قبل الاسقار لكن الاجر فيها أقل فالجواب أن المراد أنه إذا غلب على الظن دخول الوقت ولم يتيقنه جاز له الصلاة ولكن التأخير إلى اسفار الفجر وهو ظهوره الذى يتيقن به طلوعه أفضل وقيل يحتمل أن يكون الامر بالاسفار في الليالى المقمرة فانه لا يتيقن فيها الفجر الا باستظهار في الاسفار والثانى ذكره الخطابى انه يحتمل انهم لما أمروا بالتعجيل صلوا بين الفجر الاول والثانى طلبا للثواب فقيل لهم صلوا بعد الفجر الثاني واصبحوا بها فانه أعظم لاجركم فان قيل لو صلوا قبل الفجر لم يكن فيها أجر فالجواب أنهم يؤجرون علي نيتهم وان لم تصح صلاتهم لقوله صلى الله عليه وسلم \" إذا اجتهد الحاكم فاخطا فله أجر \" واما الجواب عن حديث ابن مسعود رضى الله عنه فمعناه أن النبي صلي الله عليه وسلم صلي الفجر في هذا اليوم قبل عادته في باقى الايام وصلى في هذا اليوم في أول طلوع الفجر ليتسع الوقت لمناسك الحج وفى غير هذا اليوم كان يؤخر عن طلوع الفجر قدر ما يتوضأ المحدث ويغتسل الجنب ونحوه فقوله قبل ميقاتها معناه قبل ميقاتها المعتاد بشئ يسير والجواب عن قولهم الاسفار تفيد كثرة الجماعة ويتسع به وقت النافلة ان هذه القاعدة لا تلتحق بفائدة فضيلة أول الوقت ولهذا كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يغلس بالفجر\rتحفة المحتاج في شرح المنهاج (ج 4 / ص 384 تقريبًا)","part":1,"page":26},{"id":27,"text":"قوله: في الفجر، ما ذكره بعض أهل الهيئة من أن الفجر الكاذب يطلع ثم يذهب، وأن الصادق يعقبه، فيه نظر، لأن الذي يظهر أن الصادق هو الضوء المعترض في الأفق، وأن ما قبله نور يبرز من ذلك الشعاع ثم ينحسر قرب ظهوره، كما يشعر به قوله تعالى: {والصبح إذا تنفس}.وعند ذلك الانحباس يتنفس منه شيء يشبه الكوة، والمشاهد في المنحبس إذا خرج بعضه دفعة أن يكون أوله أكثر من آخره، وهذا لكَوْن كلام الصادق قد يدل عليه، وللإنباء عن سبب طوله وإضاءة أعلاه واختلاف زمنه وانعدامه بالكلية الموافق للحس أولى مما ذكره أهل الهيئة القاصر عن كل ذلك.وثانيهما أن النبي صلى الله عليه وسلم أشار بالعارض إلى أن المقصود بالذات هو الصادق، وأن الكاذب إنما قصد بطريق العرض ليتنبه الناس به لقرب ذلك، فيتهيؤوا لإدراك فضيلة أول الوقت لاشتغالهم بالنوم الذي لولا هذه العلامة لمنعهم إدراك أول الوقت.فالحاصل أنه نور يبرزه الله من ذلك الشعاع، ثم يعقبه الفجر الصادق الذي يتعلق به الحكم.ومما يؤيد ذلك ما أخرجه غير واحد عن ابن عباس أن للشمس ثلاثمائة وستين كوة تطلع كل يوم من كوة، فلا بد أنها عند قربها من تلك الكوة ينحبس شعاعها ثم يتنفس كما مر.ثم رأيت للقرافي في المالكي وغيره كالأصبحي من أئمتنا ما يوضح ذلك ويبين صحة ما ذكرته من الكوة، وأنه يظهر ثم يغيب، وذلك لا ينافي كونه علامة.وإن كان فيه طول لماس الحاجة إليه، لأن الناس ربما لا يرونه إذا كان الجو نقيا شتاء، ويظهر أكثر إذا كان الجو كدرا صيفا، لأن ذلك عند أول الطلوع، وهذا عند مزيد قربه من الصادق، وتحت سواد ثم بياض، ثم يظهر ضوء يغشي ذلك كله.ثم اعترض بأن ذلك رصد نحو خمسين سنة فلم ير غيابه، وإنما ينحدر ليلتقي مع المعترض في السواد ويصيران فجرا واحدا، وزعم غيبته وهم، أو رآه يختلف باختلاف الفصول فظنه يذهب.قال بعض الموقتين: هو المجرة إذا كان الفجر بالصعود، ويلزم عليه أنه لا يوجد إلا نحو شهرين في السنة.","part":1,"page":27},{"id":28,"text":"حواشي الشرواني\r) وهو ( بياض شعاع الشمس عند قربها من الأفق الشرقي ) المنتشر ضوءه معترضا بالأفق ( أي نواحي السماء بخلاف الكاذب وهو ما يبدو مستطيلا وأعلاه أضوأ من باقيه ، ثم تعقبه ظلمة ) تنبيه ( في تحقيق هذا وكونه مستطيلا كلام طويل لأهل الهيئة مبني على الحدس المبني على قواعد الحكماء الباطلة شرعا من منع الخرق ، والالتئام ، أو التي لم يشهد بصحتها على أنه لا يفي ببيان سبب كون أعلاه أضوأ مع أنه أبعد من أسفله من مستمده وهو الشمس ولا ببيان سبب انعدامه بالكلية حتى تعقبه ظلمة كما صرح به الأئمة وقدروها بساعة ، والظاهر أن مرادهم مطلق الزمن ؛ لأنها تطول تارة وتقصر أخرى وزعم بعض أهل الهيئة عدم انعدامه وإنما يتناقص حتى ينغمر في الفجر الصادق ولعله باعتبار التقدير لا الحس.\rJawaban b Tidak ada pendapat mu'tabar yang menyatakan awal shubuh dimulai sejak isfar (terang buram), karena para ulama sepakat bahwa permulaan waktu subuh adalah munculnya fajar shadiq.\rReferensi\r1.…بداية المجتهد - )1 / 33(\rالمسألة الخامسة : واتفقوا على أن أول وقت الصبح طلوع الفجر الصادق وآخره طلوع الشمس إلا ما روي عن ابن القاسم وعن بعض أصحاب الشافعي من أن آخر وقتها الإسفار. واختلفوا في وقتها المختار فذهب الكوفيون و أبو حنيفة وأصحابه و الثوري وأكثر العراقيين إلى أن الإسفار بها أفضل وذهب مالك والشافعي وأصحابه و أحمد بن حنبل وأبو ثور وداود إلى أن التغليس بها أفضل, وسبب اختلافهم اختلافهم في طريقة جمع الأحاديث المختلفة الظواهر في ذلك وذلك أنه ورد عنه عليه الصلاة والسلام من طريق رافع بن خديج أنه قال:","part":1,"page":28},{"id":29,"text":"\"أسفروا بالصبح فكلما أسفرتم فهو أعظم للأجر\" وروي عنه عليه الصلاة والسلام أنه قال وقد سئل أي الأعمال أفضل؟ قال: \"الصلاة لأول ميقاتها\" وثبت عنه عليه الصلاة والسلام أنه كان يصلي الصبح فتنصرف النساء متلفعات بمروطهن ما يعرفن من الغلس وظاهر الحديث أنه كان عمله في الأغلب فمن قال إن حديث رافع خاص وقوله: \"الصلاة لأول ميقاتها\" عام والمشهور أن الخاص يقضِ عن العام إذا هو استثنى من هذا العموم صلاة الصبح وجعل حديث عائشة محمولا على الجواز وأنه إنما تضمن الإخبار بوقوع ذلك منه لا بأنه كان ذلك غالب أحواله صلى الله عليه وسلم قال: الإسفار أفضل من التغليس.\r2.…شرح المقدمة الحضرمية المسمى بشرى الكريم بشرح مسائل التعليم - )ج 1 / ص 134(\r)وهو( أي: الفجر الصادق )المنتشر ضؤوه( من جهة المشرق فقط )معترضا بالأفق( أي: نواحي السماء، وقبله يطلع الكاذب مستطي لا أعلاه أضواء من باقيه، ثم تعقبه ظلمة، ثم يطلع الصادق مستطيرا وبينهما خمس درج، وقد يتصل بالصادق، وكلاهما بياض شعاع الشمس عند قربها من الأفق الشرقي. )وهو( أي: الفجر الصادق )أول وقت الصبح( -بضم الصاد، وحكي كسرها- أول النهار لغة، واصطلاحا: الصلاة المخصوصة؛ لخبر مسلم: \"وقت صلاة الصبح من طلوع الفجر ما لم تطلع الشمس\" سميت بذلك؛ لفعلها فيه، وتسمى أيضا الفجر والبرد، والوسطى على قول.\r3.…القوانين الفقهية لابي القاسم ج1 ص 34","part":1,"page":29},{"id":30,"text":"الباب الثاني في الأوقات وفيه ثلاثة فصول. )الفصل الثاني( في وقت الاختيار أما الظهر فأول وقتها زوال الشمس اتفافا وهو انحطاط الشمس عن نهاية ارتفاعها ويعرف ذلك بابتداء الظل في الزيادة بعد انتهائه في النقصان وآخر وقتها إذا صار ظل كل شيء مثله بعد القدر الذي زالت عليه الشمس وقال أبو حنيفة إذا صار ظل كل شيء مثليه وأما العصر فأول وقتها آخر وقت الظهر وهو مشترك بينهما والاشتراك في آخر القامة الأولىوقيل في أول الثانية وقيل ليس بينهما اشتراك وفاقا للشافعي وقال أبو حنيفة أول وقتها بعد القامتين وأما آخر وقتها فهو إذا صار ظل كل شيءمثليه وفاقا للشافعي وقيل اصفرار الشمس وفاقا لابن حنبل وقال أهل الظاهر إلى غروب الشمس وأما المغرب فأول وقتها غروب الشمس اجماعاوهو ضيق غير متد وفاقا للشافعي وقيل إلى مغيب الشفق وفاقا لأبي حنيفة وابن حنبل وأما العشاء فأول وقتها مغيب الشفق الأحمر عند الإمامينوالأبيض عند أبي حنيفة وآخره ثلث الليل وفاقا لهما وقال ابن حبيب والظاهرية نصف الليل وأما الصبح فأول وقتها طولع الفجر الصادق إجماعا وآخره طلوع الشمس وفاقا لهم وقال ابن القاسم الأسفار البين قبل الطلوع فرع الأفضل عند الشافعي تقديم الصلوات في أول الوقت إلا الظهر في شدة الحر والأفضل عند أبي حنيفة تأخيرها إلى آخر الوقت إلا المغرب وأما في المذهب فالأفضل على المشهور تأخير الظهر إلى ربع القامة وتأخير العشاء في المساجد وقتديم الصبح والعصر والمغرب )الفصل الثاني( في أوقات الضرورة وهي تمتد أكقر من الوقت الاختياري عند الثلاثة خلافا للظاهرية وذلك الظهر والعصر مشتركتان بينهما والمغرب والعشاء مشتركتان بينهما وليس للصبح وقت ضرورة على المشهور\rJawaban c Awal waktu ghalas atau taghlis adalah munculnya fajar, yang menurut prespektif falakiyah adalah -18 hingga -20 derajat.\rReferensi\r________________________________________","part":1,"page":30},{"id":31,"text":"تحفة المحتاج في شرح المنهاج (4 / 383)\rتنبيه: في تحقيق هذا، وكونه مستطيلا، كلام طويل لأهل الهيئة مبني على الحدس المبني على قواعد الحكماء الباطلة شرعا، من منع الخرق والالتئام، أو التأويل بما لم يشهد بصحته.وهو لا يفي ببيان سبب كون أعلاه أضوأ مع أنه أبعد من أسفله من مستمده، وهو الشمس، ولا يبين اختلافه ولا انعدامه بالكلية.وقد صرح أئمتنا ببطلان ذلك، وأن ما ذكروه لا يوافق الحس، ولا يعول عليه.قال بعضهم: لا يغرنكم أذان بلال، ولا هذا العارض لعمود الصبح حتى يستطير، أي ينتشر.\r1.…مقالات حول الحساب الفلكي - )ج 2 / ص 3(\rثم صلاة المغرب وهي معروفة ويضاف إليها ساعة ونصف الساعة لتحديد صلاة العشاء أو عندما تكون الشمس بعد الغروب ثماني عشرة درجة تحت الأفق . ألم توضع هذه الأوقات جميعها في معادلات فلكية رياضية ولا سيما طلوع الفجر الصادق عندما تكون الشمس قبل الشروق ثماني عشرة درجة تحت الأفق\r2.…المراجع من اللجنة الفلكية نهضة العلماء الجاوى الشرقية\rDiputuskan di : Lamongan\rPada tanggal : 5-6 Rajab 1441 H/29 Februari - 1 Maret 2020 M\rBahtsul Masail Syuriyah Pengurus Wilayah Nahdlatul Ulama Jawa Timur\rKomisi A (Waqi’iyah)\rPimpinan Sidang\r…\rttd, …ttd, KH. Ahmad Asyhar Shofwan, M.Pd.I. …KH. Muhamamad Syihabuddin, S.Ag.\rKetua …Sekretaris Perumus: …\r1.…KH. Ahmad Yasin Asmuni\r2.…KH. Athoillah Anwar\r3.…KH. Ahmad Asyhar Shofwan, M.Pd.I.\r4.…KH. Ahmad Suhairi\r5.…KH. Syafrizal Subadar\r6.…K. Muhammad Thohari Muslim\r7.…KH. Ali Saudi\r8.…KH. Muhammad Syihabuddin, S.Ag\r9.…KH. Abdul Muid Zahid\r10.…K. Ali Romzi 11. K. Fathoni Muhammad, Lc.M.Si\r12.…K. Luqmanul Hakim, S.Pd.I.\r13.…K. Sibaweh Hadzazzaman\r14.…KH. Ali Manshur\rKEPUTUSAN BAHTSUL MASAIL SYURIYAH PENGURUS\rWILAYAH NAHDLATUL ULAMA JAWA TIMUR\rKOMISI B: MAUDHU’IYAH","part":1,"page":31},{"id":32,"text":"di PP. Matholi’ul Anwar Jalan Raya Simo, Sungelebak,\rKaranggeneng, Lamongan Sabtu-Ahad, 5-6 Rajab 1441 H/29 Februari - 1 Maret 2020\rPembahasan:\r1. Hukum Bunga Bank Konvensional Perspektif Fikih Islam 2. Hukum Jilbab dan Aurat Perempuan\r1. Hukum Bunga Bank Konvensional Perspektif Fikih Islam\rI. Keharaman Riba\rUlama sepakat bahwa riba hukumnya haram, sesuai dengan nash al-Qur’an dan hadits berikut: “Orang-orang yang memakan (mengambil) riba tidak bangkit (dari kuburnya) melainkan seperti bangkitnya orang yang kemasukan setan lantaran penyakit gila. Kondisi yang menimpa mereka itu sungguh disebabkan mereka berkata: ‘Niscaya jual beli itu seperti riba (dalam kebolehannya, lalu Allah berfirman menolaknya: ‘Allah telah menghalalkan jual beli dan mengharamkan riba’. Karenanya, barang siapa telah sampai kepadanya larangan Tuhannya, kemudian berhenti (dari mengambil riba, maka baginya apa yang telah diambilnya dahulu (sebelum datangnya larangan itu), dan urusan(ampunan)nya (terserah) kepada Allah; dan orang yang kembali (mengambil riba), maka mereka adalah para penghuni neraka yang kekal di dalamnya.” (QS. al-Baqarah: 275)\r“Allah telah melaknat pemakan riba, orang yang mewakilkan, saksi dan penulisnya.” (HR. Ahmad, Abu Dawud at-Tirmidzi dan Ibn Majah. Diriwayatkan dari Ibn Mas’ud ?. Shahih.)\r“Setiap akad hutang-piutang yang menarik keuntungan (bagi orang yang menghutangi) maka merupakan riba.” (HR. al-Harits bin Abi Usamah dalam kitab Musnadnya. Diriwayatkan dari Ali ? yang memarfu’kannya.)\rII. Pembahasan Bunga Bank Konvensional di Lingkungan Nahdlatul Ulama","part":1,"page":32},{"id":33,"text":"Namun demikian, berkaitan dengan hukum bunga bank kovensional ulama berbeda pendapat. Perbedaan pendapat ini dilatarbelakangi perbedaan dalam melihat hakikat praktek transaksi yang ada dalam sistem perbankan konvensional. Di lingkungan Nahdlatul Ulama pembahasan hukum bunga bank juga sudah dilakukan berkali-kali.\rDi antaranya pembahasan pertama, Muktamar NU Ke-12 pada 12 Rabiuttsani 1356 H/25 Maret 1937 memutuskan: “Adapun hukumnya bank dan bunganya, itu sama dengan hukum gadai yang telah ditetapkan hukumnya dalam putusan Muktamar Ke-2 nomor 28.”1\r1 Baca selengkapnya Tim LTN PBNU, Ahkamul Fuqaha Solusi Problematika Aktual Hukum Islam, Keputusan Muktamar, Munas dan Konbes Nahdlatul Ulama 1926-2015 M, (Surabaya: Khalista, 2019), ed.: A. Ma’ruf Asrori dan Ahmad Muntaha AM, 199201. Sedangkan berkaitan dengan hukum gadai yang yang dimaksud, Muktamar Ke-2 pada 12 Raniuttsani 1346 H/9 Oktober 1927 M dalam pembahasan tentang Menerima Gadai dengan Mengambil Manfaatnya, memutuskan:\r“Dalam hal ini terdapat tiga pendapat dari para ahli hukum (ulama):\ra.…haram: sebab termasuk hutang yang dipungut manfaatnya (rente);\rb.…halal: sebab tidak ada syarat pada waktu akad, sebab menurut ahli hukum yang masyhur, bahwa adat yang berlaku itu tidak termasuk syarat;\rPembahsan kedua, Muktamar NU Ke-25 pada 20-25 Desember 1971 M dalam pembahasan tentang Mendepositokan Uang di Bank memutuskan:","part":1,"page":33},{"id":34,"text":"“Berdasarkan Keputusan Konggres (Muktamar) NU Ke-12 tahun 1973 soal nomor 204, Keputusan Konggres (Muktamar) NU Ke-2 tahun 1927 soal nomor 28, maka hukum mendepositokan uang kepada bank tersebut ada tiga pendapat, yaitu (a) haram, (b) halal dan (c) syubhat.” 1\rPembahsan ketiga, sebenarnya terdapat pembahasan yang lengkap tentang bunga bank, yaitu dalam Munas Alim Ulama NU pada 16-20 Rajab 1412 H/21-25 Januari 1992 M dalam pembahasan tentang Bank Islam.2 Namun, mengingat sejauh ini tidak ditemukan rujukan (referensi kitab) yang jelas dalam pembahasan tersebut, maka Bahtsul Masail Syuriah PWNU Jawa Timur 2020 di Lamongan sepakat untuk tidak merujuk keputusan tersebut.\rIII. Hukum Bunga Bank Konvensional Perspektif Ulama Kontemporer\rSebagaimana perbedaan pendapat yang terjadi di lingkungan Nahdlatul Ulama, di lingkungan ulam kontemporer juga terdapat perbedaan pendapat mengenai bunga bank konvensional, identik dengan riba dan hukumnya haram, atau tidak. Berikut ini penjelasannya.\r1. Penjelasan Syekh Ali Al-Jumah: Hukum Bunga Bank Diperselisihkan Ulama","part":1,"page":34},{"id":35,"text":"Sejak kemunculan bank di masa modern, para fuqaha telah berbeda pendapat dalam menjelaskan hakikat bank sebagaimana perbedaan ahli hukum (undang-undang) dan ahli ekonomi dalam memahami bank. Apakah transaksi antara nasabah dan bank adalah transaksi hutang piutang, sebagaimana dikatakan para ahli hukum; atau transaksi tersebut adalah transaksi investasi, sebagaimana diungkapkan oleh para ahli ekonomi. Perbedaan deskriptif ini didasari atas perbedaan dalam memandang kenyataan bank konvensional. Orang yang menganggap transaksi ini sebagai hutang maka transaksi ini digolongkan sebagai hutang yang menarik manfaat, karenanya dikategorikan sebagai termasuk riba yang diharamkan.\rSeiring dengan perbedaan tersebut, fatwa ulama tentang bank berbeda-beda. Pendapat pertama menganggap bahwa transaksi dengan bank termasuk sangat urgen bagi manusia sekarang, sehingga boleh dilakukan oleh setiap muslim ketika dalam konsisi membutuhkan. Hal ini didasarkan atas kaidah ad-dharurah tubihul mahdurah, kondisi darurat (untuk memenuhi kebutuhan primer) dapat membolehkan perkara yang haram, yang disarikan dari firman Allah ?:\r“Barang siapa terpaksa sedangkan ia tidak menginginkannya dan tidak melampaui batas, maka tidak ada dosa baginya”.\rPendapat kedua, transaksi dengan bank tidak termasuk kategori darurat. Karena darurat secara syariat didefiniskan dengan hal yang jika tidak digunakan oleh seseorang, maka ia akan mati atau hampir mati. Namun di antara ulama ini, ada beberapa yang memperbolehkan transaksi tersebut. Hal ini dikarenakan ada kaidah:","part":1,"page":35},{"id":36,"text":"“Hajat (kebutuhan sekunder) menduduki posisi kedaruratan (kebutuhan primer), baik hajat\rc. syubhat (tidak tentu jelas halal haramnya): sebab para ahli hukum berselisih pendapat.\rAdapun Muktamar memutuskan, bahwa yang lebih berhati-hati ialah pendapat yang pertama (haram).”\rBaca selengkapnya, Tim LTN PBNU, Ahkamul Fuqaha, 30-31.\r1…Tim LTN PBNU, Ahkamul Fuqaha, 350.\r2…Tim LTN PBNU, Ahkamul Fuqaha, 473-475.\rtersebut bersifat umum maupun khusus.”\rPendapat ketiga, menganggap transaksi dengan bank sebagai transaksi investasi. Sehingga sebagian di antara ulama yang berpendapat seperti ini ada yang menggolongkan transaksi tersebut ke dalam jenis mudharabah yang tidak sah, namun masih memungkinkan diabsahkan dengan akad ijarah atau sewa-menyewa.","part":1,"page":36},{"id":37,"text":"Pendapat keempat, yang juga menganggap transaksi dengan bank sebagai transaksi investasi, menyatakan bahwa transaksi dan akad dengan bank adalah transaksi dan akad jenis baru yang tidak dikenal di dalam khazanah turats fikih Islam. Akhirnya mereka berijtihad dengan ijtihad yang benarbenar baru, sebagaimana para fuqaha Samarkand berijtihad dalam bay’ al-wafa yang dianggap sebagai transaksi jenis baru—juga seperti Syaikh al-Islam Abu Su’ud yang berijtihad dalam akad muamalah yang beliau hukumi halal—, sebagaimana para ulama terdahulu menghukumi halal bai’ al-wafa’ karena beberapa alasan, yaitu: mempertahankan kemaslahatan, kebutuhan yang mendesak, terlalu sering ditransaksikan di pasar, mengatur kehidupan, menyesuaikan dengan masa perkembangan transportasi dan komunikasi, teknologi terbaru, bertambahnya penduduk, ikatan sosial yang lemah, berkembangnya ilmu akuntansi dan pembukuan, indepedensi syakhshiyyah i’yibariyah (sya’shun ma’nawi; berbagai lembaga atau instansi yang punya hak sebagaimana manusia) dari manusia alami, dan selainnya.\rDari fakta khilafiyah tentang hukum bank, Syaikh Ali Jum’ah berkesimpulan bahwa perbedaan tersebut terjadi dalam hal bertransaksi di dalam dan bersama bank, memahami konsep bank, menghukumi bank, serta berfatwa dalam urusan bank.\rSelain itu Syaikh Ali Jum’ah juga menyatakan bahwa kaidah yang sesuai dengan legal-formal syariat telah menyatakan:","part":1,"page":37},{"id":38,"text":"Pertama, permasalahan yang boleh diingkari adalah meninggalkan hal-hal yang disepakati harus dilakukan atau melakukan hal-hal yang harus ditinggalkan. Sementara permasalahan yang masih diperselisihkan ulama tidak boleh diingkari. Kedua, menghindari khilaf hukumnya sunnah. Ketiga, bagi orang yang terpaksa melakukan hal-hal yang masih diperselisihkan ulama sudah seharusnya untuk taklid atau mengikuti pendapat ulama yang memperbolehkan.\rLebih lanjut ia mejelaskan, bahwa berangkat dari fakta perbedaan pendapat ulama tersebut, bila seseorang mengikuti pendapat yang menghalalkan harta bank, maka secara syariat tidak bermasalah baginya mengambil bunga bank dari harta yang didepositkan di bank. Ia juga boleh menggunakan uang itu sesuai keinginannya. Namun bila seseorang mengikuti pendapat yang mengharamkan harta pun yang berasal dari bank, maka ia boleh menasarufkan (membelanjakan) bunga bank dari hartanya (yang simpan di bank) pada berbagai sektor sosial (jihat al-khair) apapun.2\r2. Penjelasan Syekh Wahbah az-Zuhali: Kesangsian atas Hukum Kehalalan Bank\rMenurut Syekh Wahbah az-Zuhaili, transaksi dengan bank termasuk akad qard dan hukumnya haram. Beliau menyangsikan pendapat yang mengategorikan transaksi dengan bank bukan sebagai akad qard. Di antara keberatannya adalah:\ra.…bank bukanlah lembaga pengembangan harta;\rb.…bagi hasil yang terjadi antara nasabah dan bank tidak disesuaikan dengan kalkulasi untung rugi yang dibenarkan secara syar’i (sebagaimana dalam konsep mudlarabah);\rc.…keuntungan antara pihak bank dan nasabah sudah dipastikan terlebih dahulu;","part":1,"page":38},{"id":39,"text":"d.…Kemudharatan riba dalam bunga bank sangat nyata.\rDaftar Pustaka\rTim LTN PBNU. 2019. Ahkamul Fuqaha Solusi Problematika Aktual Hukum Islam, Keputusan Muktamar, Munas dan Konbes Nahdlatul Ulama 1926-2015 M, Surabaya: Khalista, ed.: A. Ma’ruf Asrori dan Ahmad Muntaha AM.\rAs-Suyuthi, Abdurrahman bin Abi Bakr. 1403 H. Al-Asybah wa an-Nazhair, Bairut: Dar al-Kutub al‘Ilmiyyah.\rJum’ah, Ali. 2013 M. Al-Kalim at-Thayyib Fatawa ‘Ashriyyah, Kairo: Dar as-Salam, cetakan ke-3.\rAz-Suhaili, Wahbah. Tth. Al-Fiqh al-Islami wa Adillatuh, Damaskus: Dar al-Fikr.\rLampiran Referensi Hukum Bunga Bank Perspektif Fikih Islam\r5 Ali Jum’ah, al-Kalim at-Thayyib Fatawa ‘Ashriyyah, (Kairo: Dar as-Salam, 2013 M), cetakan ke-3, 147-148.\rالسؤال: لذي عدة شركات ومؤسسات تزاول أنشطة متنوعة تجارية وعقارية كما تعلمون في الوقت الحاضر لا بد للشركات أن تتعامل مع البنوك فلدى هذه الشركات حسابات بنكية عديدة في بنوك مختلفة داخل البلاد وخارجها سواء في الدول العربية أو الأجنبية وكما تعلمون تقوم هذه البنوك بإضافة فوائد على الأرصدة الدائنة كما أنها تقوم بخصم فوائد على أرصدة الحسابات المدينة ونظرا لحرصي على نقاء أموالي من الفوائد البنكية أرجو أن تفتوني أي الرأيين التالين أصح شرعا:","part":1,"page":39},{"id":40,"text":"أولا: أن أقوم بالتبرع للجمعيات الخيرية بما تم حسابه وإضافته من فوائد على الأرصددة الدائنة وأن أتحمل كل ما تخصمه البنوك من فوائد على الأرصدة المدينة. ثانيا: أن أقوم بحساب الفوائد البنكية المستلمة على الأرصدة الدائنة ثم أقوم بطرح الفوائد البنكية المخصومة على الأرصدة المدينة منه ونتاج الطرح أقوم بالتبرع للجمعيات الخيرية وطبقا لهذا الرأي لن يدخل في أموالي أي شيء هذه الفوائد البنكية الجواب: أولا: بالنسبة للعمل في البنوك فقد اختلف الفقهاء منذ ظهور البنوك في العصر الحديث في تصوير شأنها طبقا لاختلاف أهل القانون والاقتصاد في ذلك التصوير فيما إذا كانت العلاقة بين العملاء والبنك هي علاقة القرض كما ذهب إليه القانونيون أو هي علاقة الاستثمار كما ذهب إليه الاقتصاديون والاختلاف في التصوير يبنى عليه اختلاف في تكييف الواقعة حيث إن من كيّفها قرضا عده عقد قرض جر نفعا فكان الحكم بناء على ذلك أنه من الربا المحرم.","part":1,"page":40},{"id":41,"text":"ثم اختلفت الفتوى فرأى بعضهم أن هذا من قبيل الضرورة التي يجوز للمسلم عند الاضطرار إليها أن يفعلها بناء على قاعدة الضرورات تبيح المحظورات أخذا من عموم قوله تعالى: فمن اضطر غيْ باغ ولَ عَد فلَ إثمَعليهفمنَاضطرَغيَْباغَولََعَدَفلََإثمَعليه )البقرة: ???(. ورأى بعضهم: أنه ليس من باب الضرورة حيث إن الضرورة تعرف شرعا بأنها ما لم يتناولها الإنسان هلك أو قارب على الهلا. وبعض هؤلاء رأى الجواز من قاعدة الحاجة تنزل منزلة الضرورة عامة كانت أو خاصة. ومن سلك في التكييف مسلك الاستثمار: فبعضهم عدها من قبيل المضاربة الفاسدة التي يمكن أن تصحح بإجارة. وبعضهم ذهب إلى أنها معاملة جديدة وعقد جديد غير مسمى في الفقه الإسلامي الموروث فاجتهد فيه اجتهادا جديدا كما اجتهد فقهاء سمرقند في عقد بيع الوفاء باعتباره عقدا جديدا وكما اجتهد شيخ الإسلام أبو السعود في عقد المعاملة وحكم بحلها كما حكم الأولون بحل الوفاء وذلك لمراعاة مصالح الناس ولشدة الحاجة إليها ولاستقامة أحوال السوق بها ولترتب معاش الخلق عليها ولمناسبتها لمقتضيات العصر من تطور المواصلات والاتصالات والتقنيات الحديثة وزيادة السكان وضعف الروابط الاجتماعية وتطور علوم المحاسبة و إمساك الدفاتر واستقلال الشخصية الاعتبارية عن الشخصية الطبيعية وغير ذلك كثير.","part":1,"page":41},{"id":42,"text":"فالحاصل: أن الخلاف قد وقع في تصور مسألة التعامل في البنوك ومع البنوك وفي تكييفها وفي الحكم عليها وفي الإفتاء بشأنها والقواعد المقررة شرعا أولا: أنه إنما ينكر ترك المتفق على فعله أو فعل المتفق على حرمته ولا ينكر المختلف فيه. ثانيا: أن الخروج من الخلاف مستحب. ثالثا: أنه من ابتلي بشيء من المختلف فيه فليقلد من أجاز. ومن المعلوم من الدين بالضرورة حرمة الربا حيث وردت حرمته في صريح الكتاب والسنة وأجمعت الأمة على تحريمه قال تعالى: الَّين يأكلونَ الربوا لَ يقومونَ إلََ كماَ يقومَ الَّينَ يتخبطهَ الشيطنَ منَ المسالَّينَيأكلونَالربواَلََيقومونَإلََكماَيقومَالَّينَيتخبطهَالشيطنَمنَالمسَذلكَبأنهمَقالوا إنماَالْيعَمثلَالربواَوأحلَاللَالْيعَوح رَم الربوا فمن جاءه موعظة من ربه فانتهَ فله ما سلف وأمره إلَ الل ومن عَدمَالربواَفمنَجاءهَموعظةَمنَربهَفانتهََفلهَماَسلفَوأمرهَإلََاللَومنَعَدَفأولَك أصحب ألنار هم فيهافأولَكَأصحبَألنارَهمَفيهاَخلدونَخلدون )البقرة: 072( وقال رسول الله: لعن الل آكل الربا ومؤكّه وشاهديهلعنَاللَآكلَالرباَومؤكّهَوشاهديهَوكتبهَوكتبه. ولكن الخلاف الذي","part":1,"page":42},{"id":43,"text":"حدث فيما إذا كان هذا الحاصل في واقع البنوك من قبيل الربا المحرم شرعا أو أنه من قبيل العقود الفاسدة المحرمة شرعا أيضا، أو أنها من قبيل العقود المستحدثة والحكم فيها الحل إذا حققت مصالح أطرافها ولم تشتمل على ما حرم شرعا، وبناء على ما سبق: فإنه يجب على كل مسلم أن يدرك أن الربا قد حرمه الله، وأنه متفق على حرمته. ويجب عليه أن يدرك أن أعمال البنوك اختلف في تصويرها وتكييفها والحكم عليها والإفتاء بشأنها وأنه يجب عليه أن يدرك أن الخروج من الخلاف مستحب. ومع ذلك فله أن يقلد من أجاز ولا حرمة عليه حينئذ في التعامل مع البنك بكافة صوره أخدا وإعطاء وعملا وتعاملا ونحوها بناء على ذلك. وفي واقعة السؤال: إذا أخذ السائل بالرأي القائل بحل أموال البنوك فلا مانع شرعا أن يستفيد فوائد أمواله المودعة بالبنوك ويتصرف فيها كيف يشاء أما إذا أخذ بالرأي القائل بحرمة العائد من البنوك فللسائل أن يتبرع بفوائد هذا المال لأي من جهات الخير.\rWahbah az-Suhaili, al-Fiqh al-Islami wa Adillatuh, (Damaskus: Dar al-Fikr, tth), V/400-401:","part":1,"page":43},{"id":44,"text":"وربا المصارف أو فوائد البنوك: من ربا النسيئة، سواء أكانت الفائدة بسيطة أم مركبة، لأن عمل البنوك الأصلي الإقراض والاقتراض، فتدفع للمقرض فائدة 4% أو 5% وتأخذ فائدة من المقترض 9% أو 20%، ولا يصح القول بأن البنك مجرد وسيط بين المودع والمقترض، يأخذ عمولة مقابل وساطته، لأن البنك ممنوع من القيام بنشاط استثماري، ولا يتقاسم المودع مع البنك الربح والخسارة، ولا يتقاسم البنك مع المقترض في مشروعه الأرباح والخسائر، والنسبة مع ا لطرفين محددة مشروطة سلفاً سواء بالنسبة للمودع أو المقترض، وإن مضار الربا في فوائد البنوك متحققة تماماً، وهي حرام حرام حرام كالربا وإثمها كإثمه، لقوله تعالى: }وإن تبُتْمُ فلكم رؤوسُ أموالِكم{ ]البقرة:079/0[ وقد أصبح الربا في عرف الناس اليوم لا يطلق إلا على ربح المال عند تأخيره، وهو مشابه لربا الجاهلية المضاعف مع مرور الزمن. فربا النسيئة الواقع في عقدي الصرف والقرض هو الواقع الآن، كشراء نقد، )دولارات( بنقد )دراهم( دون تقابض، واقتراض أو استلاف دنانير على أن يرد زيادة عليها بنسبة معينة 5% مثلاً، أو مبلغاً مقطوعاً كمئة دينار أو ألف. وأما ربا الفضل فهو نادر الحصول، لكنه حرام سداً للذرائع إلى ربا النسيئة .","part":1,"page":44},{"id":45,"text":"ويكون تحريم ربا المصارف بنص القرآن والسنة وإجماع الصحابة، أما القول بأن «كل قرض جر نفعا ً» ليس حديثاً فهو صحيح، ولكن ذلك ثبت عن جماعة من الصحابة أنهم نهوا عن قرض جر نفعاً، ونهيهم مستمد من السنة النبوية وهو أن النبي صلّّ الله عليه وسلم «نهى عن سلف وبيع» والسلف هو القرض في لغة الحجاز، مثل أن يقرض شخص غيره ألف درهم على أن يبيعه داره أو على أن يرد عليه أجود منه أو أكثر، والزيادة حرام كما تقدم إذا كانت مشروطة أو متعارفاً عليها في القرض، فإن لم تكن مشروطة ولا متعارفاً عليها فلا بأس بها، ويمكن فهم قاعدة «كل قرض جر نفعاً فهو ربا » على أنه في القرض الذي شرط فيه النفع أو جرى عليه العرف، كما قرر الكرخي وغيره. وكذلك إيداع المال في المصارف والتعاقد على أن تدفع منها ضرائب الدولة أو تؤخذ الفوائد وتدفع للفقراء حرام أيضاً، لأن الله طيبِّ لا يقبل إلا طيباً، جاء في مسند الإمام أحمد رحمه الله عن ابن مسعود رضي الله عنه عن النبي صلّّ الله عليه وسلم قال: «لا يكتسب عبد مالاً من حرام، فينفق منه، فيبارك فيه، ولا يتصدق به، فيتقبل منه ولا يتركه خلف ظهره إلا كان زاده إلى النار، إن الله لا يمحو السيء بالسيء، ولكن يمحو السيء بالحسن، إن الخبيث لا يمحو الخبيث» ولكن لو كان المال مودعاً في بنوك دولة أجنبية، وسجلت له نظامياً فوائد، فلا مانع كما جاء في فتوى لجنة الإفتاء بالأزهر في الستينات ونشرتها مجلة الوعي الإسلامي من أخذ هذا المال وصرفه في مصالح عامة في ديار المسلمين كتعبيد الطرق وبناء المدارس والمشافي ولا تترك للأجانب يتقوون بها علينا، أوتبنى بها الكنائس، وهذا من قبيل )اختيار أهون الشرين( و ) الأخذ بأخف الضررين.(\rWahbah az-Suhaili, al-Fiqh al-Islami wa Adillatuh, V/409-411:","part":1,"page":45},{"id":46,"text":"أن الفائدة البنكية المعطاة لصاحب المال، المحددة بمقدار معين حرام، لأنها قدر مقطوع لا زيادة فيها ولا نقص ولا تتأثر بحقيقة الأرباح، ولا تساهم في تحمل شيء من الخسارة إذا قيل: إنها عائد استثمار رأس المال المودع في المشروعات الاستثمارية من صناعة وتجارة وزراعة وغيرها. وعلى هذا فلا يصح القول خلافاً لما جاء في مقال مجلة «العربي» السابق وغيره من الفتاوى الضالة بإباحة أرباح صناديق التوفير التي تعتمدها بعض الحكومات لتشجيع الناس على الادخار، ولا القول بإباحة أرباح شهادات الاستثمار المصرفية حيث يودع بعض الناس أموالهم، ويحصلون على شهادات أو صكوك بقيمتها، تحقق أرباحاً أو جوائز بعد فترة زمنية معينة؛ لأن هذه الصناديق والشهادات ما هي إلاقرض جر نفعاً، وليست عارية؛ لأنه يجب رد العين المعارة بذاتها، ولأن عارية النقود قرض، ولا وديعة، لأن الودائع لا يجوز للوديع تشغيلها ،فإن استعملها ضمنها، وليست هي أيضاً من قبيل شركات المضاربة بتقديم رأس المال من جانب والعمل من جانب آخر؛ لأن المصارف تحدد نسبة معينة من الربح بمقدار نسبة رأس المال، لا بحسب نسبة الربح الفعلي، مما يجعل المعاملة ربا نسيئة، والمضارب في شركة المضاربة شريك لرب المال، والشريك لا يضمن إلا بالتعدي أو بالتقصير في العمل، مع أن رأس المال مضمون من قبل المصرف كالمقترض تماماً، فإنه ضامن بالشرط والتعهد والاتفاق لا تبرعاً لما يقترضه من مال. ثم إنه لا بد من الاشتراك في الربح دون تحديد نسبة مقطوعة، وتكون الخسارة على رب المال في المضاربة، ولا خسارة على أصحاب هذه الأموال، وقد يقرض المصرف بعض الأموال المودعة لديه، وليس هذا جائزاً في المضاربة. ولا يجوز تخصيص حظ معين، لأنه قد أجمع الفقهاء في الشركات وعقود استثمار الأراضي )المساقاة، والمزارعة، والمغارسة(على عدم جواز تخصيص مقدار مقطوع من الربح أو الغلة والناتج لوجود الغرر، أي احتمال وجود ربح أو عدم وجوده،","part":1,"page":46},{"id":47,"text":"واحتمال تفاوت نسبة الربح، لأن النبي صلّّ الله عليه وسلم في حديث رافع بن خديج نهى عن كراء الأرض بما على السواقي وأمر بكرائها بذهب أو ورق )فضة( معين. ولا عبرة لما يقال بأن المشروع رابح دائماً، وأن الخسارة نادرة فتكون غرراً يسيراً لا يبطل العقد فإن الكلام في مقدار الغرر، ومقدار الغرر فاحش، وليس الكلام في ندرة وقوعه أو عدم وقوعه، لأن الخسارة للمصرف إذا حدثت تكون فاحشة وليست يسيرة .\rوالكلام عن الغرر يقتضينا الإشارة إلى أن مقال العربي السابق الذي ينقل عن عالم جواز التأمين على الحياة خطأ أيضاً، لأنه بالرغم مما يقال عن أن نسبة الاحتمال أو الغرر في شركات التأمين تخضع لحسابات دقيقة، وهي يسيرة مسموح بها، فهو كلام مناقض للواقع، لأن مقدار الغرر فاحش، واحتمال حدوث الحادث أو عدم حدوثه بيد الله تعالى: }وما تدري نفس ماذا تكَْسِبُ غداً، وما تدري نفس، بأي أرض تموت، إن الله َ عليمٌ خبيرٌ{ ]لقمان:44/42[.\rوالخلَصة: إن فوائد المصارف حرام شرعاً بنص القرآن والسنة وإجماع الصحابة والأمة، والقول بإباحتها مصادم بداهة للأدلة الشرعية كلها النصية )القرآن والسنة( والاجتهادية )كالإجماع والقياس( ولا عبرة بقول من غير فقه وورع، أو جهل بحقيقة أعمال المصارف. هذا مع العلم بتناقض فتاوى مفتي مصرالدكتور سيد طنطاوي حيث صدرت له فتاوى سابقة تصرح بتحريم فوائد البنوك وشهادات الاستثمار.\rWahbah az-Suhaili, al-Fiqh al-Islami wa Adillatuh, V/449:","part":1,"page":47},{"id":48,"text":"ويلاحظ أن إيداع المال في صندوق التوفير، وشهادات الاستثمار يطبق عليه حكم القرض أو السندات الحكومية أو ما يسمى بسندات الخزينة، وتدفع الدولة فوائد ربوية على أرصدة صندوق التوفير، وتتملك الأرصدة، وتتصرف فيها، وتستفيد منها في عمليات الإقراض الربوي. فلا تحل الفائدة التي يدفعها الصندوق لواضعي أموالهم فيها، إذ ليست العلاقة مجرد وديعة كما زعم بعض المفتين، إذ لو كان هذا المال وديعة محضة، لما جاز شرعاً للقائمين على هذا الصندوق أن يستغلوه ويستثمروه في الأعمال، إذ الذي يملكه الوديع من الوديعة حفظها فقط، لا التصرف فيها ،لكن المودع إذا أذن بالتصرف في الوديعة كانت قرضاً، لأن العبرة للمعاني والبنك يملك المال المودع لديه، ويتعهد برد المثل، وكذلك الربح المقطوع المحدد بفائدة سنوية معينة في شهادات الاستثمار ليس مشروعا؛ً إذ لا يجوز ذلك في الشركات وبخاصة شركة المضاربة، وطريق الجواز: أن يكون الربح غير محدد المقدار وأن يتفق على المساهمة في الخسارة الحادثة لو وقعت الخسارة أثناء الاستثمار في مشروع معين.\rWahbah az-Suhaili, al-Fiqh al-Islami wa Adillatuh, VII/86-89:","part":1,"page":48},{"id":49,"text":"ويشترك عائد الاستثمار والربح في أغلب الخصائص والضوابط ،فإن كلاً منهما غير مضمون، بعكس الفائدة الربوية فإنها مضمونة، وقد يصبح عائد الاستثمار مضموناً كله لرب المال في حال دفع العامل المضارب رأس المال كله أو بعضه إلى مضارب ثان، والعمل به عند الحنفية، أو في حال خلط مال المضاربة بمال المضارب نفسه أو بمال قراض ) مضاربة ( عنده؛ لأن المضاربة تكون حينئذ فاسدة. وفي حال فساد المضاربة يكون الربح كله لرب المال، وللعامل أجر المثل عند الجمهور ) الحنفية والشافعية والحنابلة(. ويزول فساد المضاربة المشتركة بإذن المودعين المستثمرين في خلط أموالهم مع غيرها، كما هو حاصل الآن في هذه المعاملة. ويرد العامل عند المالكية في جميع أحكام المضاربة الفاسدة إلى قراض مثله في الربح والخسارة في أحوال معدودة، وله أجر مثل عمله في غيرها من الحالات .فإذا حدث ربح في الأحوال المعدودة يثبت حق المضارب في الربح نفسه، لا في ذمة رب المال، حتى إذا هلك المال، لم يكن للمضارب شيء، وإذا لم يكن ربح فلا شيء له.\rوالفرق عند المالكية بين قراض المثل وأجره المثل: أن الأجرة تتعلق بذمة رب المال، سواء كان في المال ربح أو لم يكن، وقراض المثل: هو على سنة القراض، إن كان فيه ربح كان للعامل منه، وإلا فلا شيء له .ويشترط في عائد الاستثمار والربح كون كل منهما معلوم القدر، وجزءاً شائعاً من الجملة، والربح حينئذ بالمقاسمة بحسب الاتفاق، فإذا كان هناك جهالة في المقدار، فسد العقد، وإذا شُرط ربح أو عائد مقطوع لأحد العاقدين،مثل كل شهر كذا درهماً فسد العقد أيضاً، وإذا لم يكن ربح، فصاحب المال عطّل ماله، والعامل خر جهده. والفرق بين الربح وعائد الاستثمار يظهر في حال قسمة الربح، والأمر يختلف بين المضاربة الخاصة، والمضاربة المشتركة، ففي حال المضاربة الخاصة:","part":1,"page":49},{"id":50,"text":"لايكون الربح إلا بعد تنضيض رأس المال ) أي تحويله من أعيان إلى نقود ( وذلك لايتم إلا بعد التصفية الكاملة للعملية، ووجود الربح الفعلي، والغاية من ذلك: هي أن يعود رأس المال نقوداً كما كان، حتى يتمكن رب المال من استرداد رأس ماله أولاً، ثم تجري قسمة الربح المتبقي بعد ذلك الاسترداد؛ لأن الأصل في الربح أنه وقاية لرأس المال، فلا ربح إلا بعد سلامة رأس المال لصاحبه. أما عائد الاستثمار فيكون بسبب الاستثمار الجماعي المشترك أو المضاربة المشتركة، وهذا الاستثمار يقوم على فكرة استمرار الاستثمار من ناحية، وإجراء توزيع للأرباح في فترات دورية من الناحية الأخرى ، حيث يتعذر إجراء التصفية الكلية في نهاية كل فترة يوزع فيها الربح على المستثمرين .","part":1,"page":50},{"id":51,"text":"ويكون المضارب المشترك بمثابة الأجير المشترك، والمضاربة المشتركة مستمرة بطبيعتها لاتتوقف أو تصفى إلا إذا صفّي العمل بكامله. ولامجال للقول بالربح المقدر أو المفترض لمعرفة عائد الاستثمار، مع استمرار المضاربة المشتركة؛ لأن الربح لايستقر إلا بالقسمة، والقسمة لاتصح إلا بعودة رأس المال نقوداً كما كان، لكي يقبضه المضارب المشترك الذي هو ممثل المالك بالنسبة للمضاربين. واستمرار المضاربة إلى أجل غير محدد يلجئنا إلى أن نجري القسمة سنوياً كما تفعل الشركات المساهمة، بقصد تحقيق نوع من الانتظام، وإيجاد طريقة لتأدية عائد دوري للمستثمرين في مواعيد محددة. ففي نهاية كل عام تحصى الأرباح المتحققة حتى يجري تقسيمها بنسبة الأموال المخصصة للاستثمار ،سواء أكانت أموالاً للمستثمرين وحدهم، أم كانت مشتركة بينهم وبين المضارب المشترك الذي هو المصرف اللاربوي أو أية مؤسسة مالية عاملة في مجال الاستثمار بهذا الأسلوب الجديد. وحساب عائد الاستثمار على هذا النحو يجعله مختلفاً عن حساب الربح الفعلي في المضاربة الخاصة. والخلاصة: إن عائد الاستثمار نوع خاص من الربح، له طريقة حسابية معينة تختلف عن الطريقة العادية في حساب الربح من المضاربة الخاصة القائمة بين رب المال والعامل المضارب، تعتمد على استثمار النقود على أساس تعاقدي بين من يملك مالاً، وبين من يعمل في ذلك المال. وإنما تعتمد على المضاربة المشتركة كنظام جماعي للاستثمار وهي تختلف عن المضاربة الخاصة في أشخاصها، باعتبار أن المضاربة الخاصة - وإن تعدد الأشخاص المتعاملون فيها - مقصورة على علاقة ثنائية بين مالك المال والعامل فيه، أما المضاربة المشتركة فإنها تضم ثلاث علاقات مترابطة، تمثل مالكي المال، والعاملين فيه وهم جماعة المضاربين، والجهة الوسيطة بين الفريقين لتحقيق التوافق والانتظام في توارد الأموال، وإعطائها للراغبين من الفريق الثاني للعمل فيها بالمضاربات المعقودة مع","part":1,"page":51},{"id":52,"text":"كل منهم على انفراد. كما تنفرد المضاربة المشتركة - كنظام جماعي - بعدد من المزايا يتعذر تحقيقها في نطاق المضاربة الخاصة ومايذكر فيها من قيود، مجملها مباراة النظام المصرفي الحديث في تجميع المدخرات واستثمارها، حيث لا حاجة للبحث في السوق عن شخص أمين مستقيم خبير بالتجارة الرابحة، ويستطيع المستثمر استرداد نقوده المستثمرة قبل إجراء التصفية والمحاسبة، ويجد المضاربون لدى المضارب المشترك - كما يجد المقترضون عند المصرف الحديث - استعداداً لتلبية طلباتهم من غير تعرض لحساسيات وانفعالات شخصية يتعرضون لها في حال المضاربة الخاصة مع المستثمرين المنفردين.\r2. Hukum Jilbab dan Aurat Perempuan\rI. …Pendahuluan\rFenomena jilbab menjadi isu yang belakangan menyeruak lagi. Terdapat silang pendapat dan kontroversi berkaitan dengan kewajiban memakai jilbab bagi perempuan muslimah. Perbincangan ihwal aurat perempuan di hadapan lawan jenis bukan mahram juga mengemuka di berbagai media sosial. Perbedaan pandangan dan pro kontra tidak bisa dihindari. Sebab itu, PWNU Jawa Timur menilai perlu memberikan penjelasan fiqhiyah secara proporsional hakikat jilbab, substansinya, hukum memakainya dan hal-hal seputarnya yang berhubungan dengan aurat perempuan.\rII. Definisi Jilbab\rJilbab dalam Kamus Besar Bahasa Indonesia didefinisikan dengan makna kerudung lebar yang dipakai wanita muslimah untuk menutupi kepala dan leher sampai dada.\rSementara dalam bahasa Arab Jilbab dalam Bahasa Arab adalah bentuk kata tunggal (isim mufrad), kata pluralnya adalah jalabib. Kata jalabib sendiri disinggung dalam ayat al-quran surat AlAhzab ayat 59","part":1,"page":52},{"id":53,"text":"“Hai Nabi, Katakanlah kepada isteri-isterimu, anak-anak perempuanmu dan isteri-isteri orang mukmin: ‘Hendaklah mereka mengulurkan jilbabnya ke seluruh tubuh mereka’. yang demikian itu supaya mereka lebih mudah untuk dikenal, karena itu mereka tidak di ganggu. dan Allah adalah Maha Pengampun lagi Maha Penyayang. (QS. al-Ahzab: 59)\rBerkaitan tafsir jalabib (jamak dari kata jilbab) dalam ayat, terdapat silang pendapat di antara ulama. Ada ulama yang mengartikan kata jilbab dengan baju yang menutupi semua badan. Imam as-Syihab mengartikan, kain yang digunakan untuk menutupi. Menurut an-Nawawi, kain panjang yang dipakai wanita di atas bajunya. Pendapat lain mengartikan dengan pakaian sejenis jubah (milhafah) dan setiap pakaian yang dapat menutupi seluruh badan.\rSementara dalam kamus Lisan al-‘Arab sebagaimana dikutip Ali al-Shabuni dalam tafsirnya, jilbab diartikan sebagai pakaian yang lebih longgar daripada kerudung (khimar) dan lebih kecil daripada selendang (rida’) yang digunakan sebagai penutup kepala dan dada perempuan. Syaikh Thahir bin ‘Asyur memberi penjelasan senada dengan definisi Ibn Manzhur dalam Lisan al-‘Arab tersebut. Kemudian ia sedikit menambahkan, bahwa jilbab dikenakan oleh perempuan di bagian kepalanya, kedua sisinya terurai ke bagian dua ‘idzar (bagian samping telinga, jawa: athi-athi), sedangkan bagian lainnya terurai ke arah pundak dan punggung. Masih banyak lagi pendapat ulama tekait arti jilbab. Dalam konteks ini Syaikh Ali al-Shabuni menyimpulkan bahwa jilbab adalah pakaian yang menutupi seluruh anggota badan wanita semacam jubah besar (milhafah).","part":1,"page":53},{"id":54,"text":"III. Substansi Perintah Ayat Jilbab\rSubstansi ayat jilbab, surat al-Ahzab ayat 59, adalah perintah terhadap wanita merdeka untuk menutupi aurat dengan busana model apapun, tidak harus memakai model busana tertentu yang menjadi ciri khas suatu golongan atau bangsa\r“Dan bentuk pemakaian jilbab dapat berbeda-beda sesuai perbedaan kondisi para wanita yang\rdipengaruhi berbagai adat أدْ , ‘Yang demikian itu agar mereka lebih mudah dikenal sehingga tidak disakiti oleh . Sedangkan maksud utamanya adalah substansi firman Allah\rpara lelaki yang kurang ajar.”\rDalam kitab Maqashid as-Syari’ah al-Islamiyyah Ibn ‘Asyur menegaskan:","part":1,"page":54},{"id":55,"text":"Maka kami sangat yakin bahwa adat suatu bangsa tidak boleh—dalam posisinya sebagai sebagai adat—dipaksakan kepada bangsa lain atas nama syariat, dan tidak boleh pula adat tersebut dipaksakan kepada bangsa itu sendiri atas nama syariat pula … Dalam al-Qur’an disebutkan: ‘Wahai Nabi, katakanlah kepada istri-istrimu, anak-anak wanitamu dan wanitawanita orang beriman untuk memakai jilbabnya (dengan menutupi wajah dan kepala mereka dan hanya menampakkan satu mata; atau mengikatkan jilbabnya pada dahi mereka: baca Tafsir at-Thabari juz XX halaman 324-325). Yang demikian itu agar mereka lebih mudah dikenal sehingga tidak disakiti oleh para lelaki yang kurang ajar’ (QS. al-Ahzab: 59). Ini adalah tasyri’ atau pemberlakuan syariat yang di dalamnya terdapat pertimbangan adat istiadat bangsa Arab. Sehingga bangsa-bangsa lain yang tidak memakai model jilbab seperti ini tidak mendapatkan bagian atau pemberlakuan syariat—untuk wajib memakai model jilbab seperti yang disinggung dalam ayat—.”\rPenting ditegaskan pula, dalam konteks ini yang dimaksud oleh Ibn ‘Asyur adalah model jilbab bangsa Arab tempo dulu, bukan jilbab itu sendiri dalam pengertian umum yaitu kain penutup aurat kepala, rambut, leher dan dada, yang di Indonesia juga lazim disebut kerudung..\rIV. Hukum Memakai Jilbab","part":1,"page":55},{"id":56,"text":"Sebagaimana penjelasan sebelumnya, syariat tidak memerintahkan wanita memakai busana tertentu, yang terpenting dapat menutup aurat. Berangkat dari sini, anggota tubuh wanita yang wajib ditutup dengan jilbab/kerudung dalam istilah yang lazim dipakai di Indonesia, bagi wanita adalah bagian kepala, rambut kepala (kecuali rambut kepala dalam penjelasan berikutnya) dan leher. Kewajiban menutupi bagian-bagian tersebut tidak harus memakai jilbab dengan model tertentu, namun boleh dengan penutup dan model busana apapun.\rV. Bagian Selain Kepala, Leher dan Rambut Kepala yang Wajib Ditutupi\rSelain bagian kepala leher, dan rambut kepala yaing wajib ditutupi sebagaimana penjelasan sub keempat tentang Hukum Memakai Jilbab, wanita juga wajib menutupi bagian tubuh lainnya yang termasuk kategori aurat. Adapun aurat wanita adalah seluruh anggota tubuhnya meliputi kaki, betis, paha, perut sampai ujung kepalanya. Namun terdapat beberapa pengecualian yang tidak wajib ditutupi sebagaimana perincian sebagai berikut:\rA. Wajah dan Kedua Telapak Tangan\rWajah dan kedua telapak tangan bukan termasuk aurat menurut pendapat Hanafiyyah, Malikiyyah dan Syafi’iyyah. Namun mengenai hukum membukanya di depan laki-laki non mahram diperinci pendapat lintas mazhab sebagai berikut:","part":1,"page":56},{"id":57,"text":"1.…Hanafiyah: perempuan boleh membuka wajah dan kedua telapak tangan di depan laki-laki non mahram. Demikian pula laki-laki non mahram boleh melihatnya dengan syarat tidak disertai syahwat. Karenanya bila dikhawatirkan menimbulkan fitnah atau syahwat bagi laki-laki yang melihatnya, maka hukum membukanya juga haram. Dalam kondisi seperti ini perempuan wajib menutup wajah dan kedua telapak tangannya.\r2.…Malikiyah: menurut kutipan al-Imam al-Mawaq dari al-Imam ‘Iyadl, perempuan boleh membuka wajah dan kedua telapak tangan di depan laki-laki non mahram. Laki-laki non mahram juga boleh melihatnya dengan syarat tidak bertujuan menikmati (hasrat seksual) dan tidak menemukan kenikmatan seksual.\r3.…Syafi’iyyah: perempuan boleh membuka wajah dan kedua telapak tangan di depan laki-laki non mahram, namun bagi laki-laki non mahram haram melihatnya. Maka, bila dengan membukanya diduga atau diyakini akan dilihat laki-laki non mahram, hukumnya haram.11\rB. Kedua Dzira’ atau Lengan Bagian Bawah\rDzira’ adalah bagian lengan tangan dari ujung siku hingga ujung jari tengah, atau dapat diungkapkan sebagai lengan bagian bawah. Menurut satu riwayat dari Abu Hanifah, dzira’ bukan termasuk aurat yang wajib ditutupi. Ditegaskan pula dalam Jami’ al-Baramikah sebagaimana dikutip dari Imam Abu Yusuf, bahwa seorang laki-laki boleh melihat dzira’ perempuan, karena kebutuhan memasak, mencuci dan aktivitas lainnya yang meniscayakan perempuan membuka lengannya.","part":1,"page":57},{"id":58,"text":"Namun kebolehan melihat lengan wanita tersebut disyaratkan tidak disertai syahwat. Demikian pula kebolehan membuka lengan bagi wanita di depan laki-laki non mahram, disyaratkan tidak khawatir menimbulkan fitnah/syahwat.12 Ibn Mazah al-Bukhari menjelaskan: َ\rMa’rifah ar-Rajih min al-Khilaf ‘ala Madzhab al-Imam Ahmad bin Hanbal, (Bairut: Dar Ihya’ at-Turats al-‘Arabi, 1419 H), II/452; dan Ibn ‘Asyur, at-Tahrir wa at-Tanwir, XXII/107.\r11…Al-Mishri, al-Bahr al-Raiq, II/622 dan I/470; Ahmad bin Muhammad as-Shawi, Bulgah as-Salik li Aqrab alMasalik/Hasyiyyah as-Shawi ‘ala as-Syarh as-Shaghir), (Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, 1415 H/1995 M), tahqiq: Muhammad Abdussalam Syahin, I/193; Ibn Hajar al-Haitami, al-Fatawa al-Fiqhiyyah al-Kubra, (Bairut: Dar al-Fikr, tth.), I/199; dan Ibn ‘Asyur, at-Tahrir wa at-Tanwir, XVIII/207-208.","part":1,"page":58},{"id":59,"text":"12…Al-Hashkafi, ad-Durr al-Mukhtar, I/405-406; Hasan bin ‘Ammar bin Ali as-Syurunbulali, Maraqi al-Falah Syarh Nur alIdhah pada Hasyiyyah at-Thahawi, (Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, 1418 H/1997 M), cetakan pertama, ed.: Muhammad Abdul Aziz al-Khalidi, 241-242; Burhanuddin Abu al-Ma’ali Mahmud bin Ahmad bin Abdul Aziz ibn Mazah al-Bukhari, al-Bahr al-Muhith fi al-Fiqh an-Nu’mani, )Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, 1424 H/2004 M], cetakan pertama, tahqiq: Abdul Karim Sami al-Jundi, V/334; Al-Mishri, al-Bahr al-Raiq , I/470; Syamsuddin Muhammad bin Muhammad/Ibn Amir Haj, Hilbah al-Mujalli wa Bughyah al-Muhtadi fi Syarh Munyah al-Mushalli wa Ghunyah alMubtadi, (Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, tth.), I/590; dan Muhammad bin Mukarram bin Manzhur al-Ifriqi, Lisan al‘Arab, (Bairut: Dar Shadir, tth.), VIII/93\r“Disebutkan dalam Jami’ al-Baramikah, diriwayatkan dari Abu Yusuf, bahwa laki-laki juga boleh melihat kedua lengan perempuan merdeka yang bukan mahramnya. Sebab, seorang perempuan juga perlu menampakkan kedua lengannya—baca: menyingsingkan kedua lengan bajunya—saat mencuci baju dan memasak roti. Ada pula pendapat yang menyatakan: ‘Demikian pula dibolehkan melihat gigi depan perempuan merdeka yang bukan mahram’, sebab giginya tentu terlihat ketika berbicara dengan laki-laki non mahram dalam berbagai aktifitas muamalah sosial. Namun semunya itu deperbolehkan ketika melihatnya bukan karena dorongan syahwat.”\rC. Kedua Telapak Kaki","part":1,"page":59},{"id":60,"text":"Menurut pendapat al-mu’tamad (yang dibuat pegangan) dalam mazhab Hanafi, kedua telapak kaki, baik bagian luar atau dalam bukan aurat yang wajib ditutup perempuan. Imam al-Hasan meriwayatkan dari Abu Hanifah, bahwa laki-laki non mahram boleh melihat telapak kaki perempuan karena kebutuhan wanita saat berjalan kaki meniscayakan ia membuka telapak kakinya, sebab tidak setiap saaat seorang perempuan dapat menemukan al-khuff (muzah: alas kaki yang menutup rapat).\rNamun kebolehan melihatnya disyaratkan tidak disertai syahwat. Demikian pula kebolehan membuka telapak kaki bagi wanita di depan laki-laki non mahram, disyaratkan tidak khawatir menimbulkan fitnah/syahwat.\rD. Rambut Kepala yang Terurai ke Bawah\rDalam mazhab Hanafi, rambut kepala yang terurai ke bawah sehingga keluar dari batas kepala terdapat dua pendapat. Menurut pendapat yang disahihkan dalam kitab al-Hidayah, al-Muhith, alKafi dan mayoritas khazanah fikih Hanafi, termasuk aurat yang wajib ditutup. Sementara menurut pendapat yang disahihkan dalam kitab al-Khaqaniyyah dan dipilih oleh al-Shadr al-Syahid bukan termasuk aurat. Pendapat ini juga dituturkan dalam riwayatnya al-Muntaqa.\rBerpijak dari pendapat yang terakhir, hukum membukanya adalah boleh. Namun bila hal itu menimbulkan fitnah/syahwat bagi laki-laki non mahram yang memandangnya, maka haram. Sedangkan dalam kondisi khawatir mengganggu hasrat lawan jenis non mahram, rambut yang terurari tersebut wajib ditutup.\rVI. Kewajiban Memakai Busana yang Tidak Menimbulkan Fitnah","part":1,"page":60},{"id":61,"text":"Selain kewajiban menutup aurat, wanita juga wajib menjauhi setiap pakaian atau aksesoris lain yang diduga atau yakin dapat menimbulkan hasrat lawan jenis, seperti pakaian ketat, pakaian glamor yang menari perhatian laki-laki, parfum yang semerbak dan lain sebagainya.\rVII. Anjuran Berhati-Hati (Ihtiyath)\rMeskipun ulama masih berbeda pendapat dalam menentukan beberapa anggota tubuh yang termasuk aurat, namun perempuan muslimah yang baik hendaknya tidak mengikuti pendapat yang ringan kecuali dalam kondisi yang dibutuhkan. Hal ini dilakukan untuk menghindari tasahul (ceroboh/ meremehkan) dalam urusan agama. Terlebih berkaitan dengan interaksi lawan jenis yang rawan menimbulkan dampak kerusakan yang berbahaya.17\rDemikian pula hendaknya berhati-hati dalam memvonis perilaku orang lain dalam persoalan menutup aurat. Artinya tidak gegabah menyalahkan pihak lain yang tidak sepaham, sepanjang masih ditemukan rujukannya dalam al-madzahib al-arba’ah.18\rVIII. Kesimpulan\rDari uraian di atas dapat disimpulkan bahwa tidak ada satupun ulama empat mazhab yang memperbolehkan membuka kepala, leher dan rambut yang masih dalam batas kepala. Perbedaan pendapat terjadi dalam beberapa anggota tubuh tertentu meliput wajah, kedua telapak tangan, kedua lengan, kedua telapak kaki dan rambut kepala yang teruarai ke bawah (keluar dari area kepala). Untuk beberapa anggota tubuh tersebut ulama masih berselisih mengenai status auratnya. Pendapat yang menyimpang dari batasan aurat versi al-madzahib al-arba’ah sebagaimana uraian di atas, tidak dapat dibenarkan dan tidak boleh diikuti.19","part":1,"page":61},{"id":62,"text":"Namun demikian, bagi wanita hendaknya mengambil jalan ihtiyath (hati-hati) dalam mengambil pendapat para ulama tersebut, hendaknya tidak mengambil pendapat yang ringan kecuali dalam kondisi dibutuhkan. Demikian pula wajib bagi perempuan menutup bagian tubuh yang bukan aurat, bila khawatir menimbulkan fitnah/ syahwat kepada laki-laki non mahram yang memandangnya. demikian pula tidak mudah menalahkan pihak lain yang tidak semadzhab dalam persoalan aurat, selama masih ditemukan pendapat madzhab empat yang membenarkan.\rDalam kewajiban menutup aurat, wanita diperbolehkan memakai model busana apapun, hal ini berbeda-beda sesuai tradisi yang berlaku. Memakai busana apapun, sepanjang dapat menutup aurat, sudah mencukupi untuk menggugurkan kewajiban menutup aurat.\rSelain kewajiban memakai busana yang menutupi aurat, wanita juga wajib menghindarkan dari segala bentuk pemakaian busana atau aksesoris yang diduga atau yakin dapat menarik hasrat/ syahwat lawan jenis, seperti pakaian ketat, pakaian glamor, parfum yang sangat menyengat dan lain sebagainya.\rDiputuskan di : Lamongan\rPada tanggal : 5-6 Rajab 1441 H/29 Februari - 1 Maret 2020 M\rBahtsul Masail Syuriyah Pengurus Wilayah Nahdlatul Ulama Jawa Timur Komisi B (Maudhu’iyah) Pimpinan Sidang\rFiqhiyyah, I/203.","part":1,"page":62},{"id":63,"text":"17…Abdul Wahab as-Sya’rani, Kitab al-Mizan/al-Mizan al-Kubra, (Bairut: ‘Alam al-Kutub, 1409 H/1989 M), cetakan pertama, tahqiq: Abdurrahman Umairah, I/62-63; Zainuddin bin Abdil Aziz al-Maliabari, Fathul Muin pada I’anah atThalibin, (Bairut: Dar al-Fikr, tth.), IV/218; dan Abu Zakariyya Yahya bin Syaraf an-Nawawi, Kitab al-Majmu’ Syarh alMuhaddzab li as-Syairazi, (Jedah: Maktabah al-Irsyad, tth.), tahqiq: Muhammad Najib al-Muthi’i, I/79-80.\r18…Al-Ghazali, Ihya ‘Ulum ad-Din, (Semarang: Toha Putera, tth.), Juz. II/321.\r19…Abdurrahman bin Muhammad bin al-Husain bin Umar Ba Alawi, Bughyah al-Mustarsyidin, (Bairut: Dar al-kutub al‘Ilmiyyah, tth.), 14.\rttd,\rK. Ahmad Fauzi Hamzah Syam …\rttd,\rK. Samsudin, S.Si., M.Ag.\rKetua …Sekretaris\rPerumus: …\r1.…KH. Muhibbul Aman Aly\r2.…KH. Ardani Ahmad\r3.…KH. Mukhlis Dimyati\r4.…KH. Ahmad Asyhar Shofwan, M.Pd.I. 5. K. Ahmad Fauzi Hamzah Syam 6. K. Samsudin, S.Si., M.Ag.\r7.…K. Muhammad Hamim Hr\r8.…K. Muhammad Masykur Junaidi …9.…K. Saiful Anwar\r10.…K M Arifuddin, S.Pd.I, M.Pd.I\r11.…Dr. H. Imron Mawardi, SP., M.Si\r12.…K. Muhammad Tohari Muslim\r13.…K. Zahro Wardi\r14.…K. Ali Romzi\r15.…K. Muhammad Anas\r16.…K. Ahmad Muntaha AM, S.Pd.\rDaftar Pustaka\rAd-Dimasyqi, Muhammad Amin Abidin bin Umar Abidin bin Abdil Aziz. 1418 H/1997 M. Mihnah alKhaliq ‘ala al-Bahr ar-Raiq pada al-Bahr al-Raiq Syarh Kanz ad-Daqaiq, Bairut: Dar al-Kutub al‘Ilmiyyah, cetakan pertama, ed: Zakariyyah Umairat.\rAl-‘Aini, Mahmud bin Ahmad bin Musa bin Ahmad bin Husain Badruddin. 1411 H/1990 M. AlBinayah Syarah al-Hidayah, (Bairut: Dar al-Fikr,), cetakan kedua","part":1,"page":63},{"id":64,"text":"Al-Bukhari, Burhanuddin Abu al-Ma’ali Mahmud bin Ahmad bin Abdul Aziz ibn Mazah. 1424 H/2004 M. Al-Bahr al-Muhith fi al-Fiqh an-Nu’mani, Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, cetakan pertama, tahqiq: Abdul Karim Sami al-Jundi,\rAl-Ghazali. Tth. Ihya ‘Ulum ad-Din, Semarang: Toha Putera.\rAl-Haitami, Ahmad bin Muhammad bin Ali ibn Hajar. Tth. Az-Zawajir ‘an Iqtiraf al-Kabair, Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, ed. Abdul Latif Hasan Abdurrahman.\rAl-Haitami, Ibn Hajar. Tth. Al-Fatawa al-Fiqhiyyah al-Kubra, Bairut: Dar al-Fikr.\rAl-Hashkafi, Muhammad bin Ali. 1386 H. Ad-Durr al-Mukhtar Syarh Tanwir al-Abshar, Bairut: Dar al-\rFikr.\rAl-Ifriqi, Muhammad bin Mukarram bin Manzhur. Tth.. Lisan al-‘Arab, Bairut: Dar Shadir.\rAl-Kabuli, Abdurrahman bin Sulaiman /Syaikhi Zadah. Tth. Majma’ al-Anhur fi Syarh Multaqa alAbhur, Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, tth., ed.: Muhammad Ahmad al-Mukhtar.\rAl-Maliabari, Zainuddin bin Abdil Aziz. Tth. Fathul Muin pada I’anah at-Thalibin, Bairut: Dar al-Fikr.\rAl-Mardawi, Abu al-Hasan Ali bin Sulaiman. 1419 H. Al-Inshaf fi Ma’rifah ar-Rajih min al-Khilaf ‘ala Madzhab al-Imam Ahmad bin Hanbal, Bairut: Dar Ihya’ at-Turats al-‘Arabi.\rAl-Mishri, Zainudddin bin Ibrahim bin Muhammad/Ibn Najim. 1418 H/1997 M. Al-Bahr al-Raiq Syarh Kanz ad-Daqaiq, Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, cetakan pertama, ed: Zakariyyah Umairat.","part":1,"page":64},{"id":65,"text":"Al-Qurthubi, Abu al-Walid bin Muhammad bin Ahmad ibn Rusyd. Tth. Al-Muqaddimat alMumahhidat: Tibyan Ma Iqtadgathu Rusum al-Mudawwanah min al-Ahkam as-Syari’iyyah wa at-Tahshilat al-Muhakkamah li Ummahat al-Masailiha al-Musykilat, Bairut: Dar al-Kutub al‘Ilmiyyah, ed.: Zakariyya Umairat.\rAn-Nawawi, Abu Zakariyya Yahya bin Syaraf. Tth. Kitab al-Majmu’ Syarh al-Muhaddzab li as-Syairazi, Jedah: Maktabah al-Irsyad, tth., tahqiq: Muhammad Najib al-Muthi’i.\rAn-Nawawi, Abu Zakariyya Yahya bin Syaraf. Tth. Minhaj at-Thalibin wa ‘Umdah al-Muftin, Bairut: Dar al-Ma’rifah.\rAn-Nawawi. Tahrir Alfazh al-Tanbih As-Shabuni, Ali. Rawai’ al-Bayan.\rAs-Shawi, Ahmad bin Muhammad. 1415 H/1995 M. Bulgah as-Salik li Aqrab al-Masalik/Hasyiyyah as-Shawi ‘ala as-Syarh as-Shaghir, Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, tahqiq: Muhammad Abdussalam Syahin.\rAs-Sya’rani, Abdul Wahab. 1409 H/1989 M. Kitab al-Mizan/al-Mizan al-Kubra, Bairut: ‘Alam alKutub, cetakan pertama, tahqiq: Abdurrahman Umairah\rAs-Syurunbulali, Hasan bin ‘Ammar bin Ali. 1418 H/1997 M. Maraqi al-Falah Syarh Nur al-Idhah pada Hasyiyyah at-Thahawi, Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, cetakan pertama, ed.: Muhammad Abdul Aziz al-Khalidi.\rBa Alawi, Abdurrahman bin Muhammad bin al-Husain bin Umar. Tth. Bughyah al-Mustarsyidin, Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah.\rHaj, Syamsuddin Muhammad bin Muhammad/Ibn Amir. Tth. Hilbah al-Mujalli wa Bughyah al-\rMuhtadi fi Syarh Munyah al-Mushalli wa Ghunyah al-Mubtadi, Bairut: Dar al-Kutub al-\r‘Ilmiyyah.\rIbn ‘Asyur, Muhammad at-Thahir. 1984 M. Tafsir at-Tahrir wa at-Tanwir, Tunis: ad-Dar atTunisiyyah.","part":1,"page":65},{"id":66,"text":"Ibn ‘Asyur, Muhammad at-Thahir. 2011 M. Maqashid as-Syari’ah al-Islamiyyah, Kairo-Bairut: Dar alKitab al-Mishri dan Dar al-Kitab al-Lubnani.\rIbn Abidin, Muhammad Amin. 1421 H/2000 M. Rad al-Muhtar/Hasyiyyah Ibn ‘Abidin, Bairut: Dar al-\rFikr.\rKeputusan Muktamar Nahdlatul Ulama Ke-8 Tahun 1933.\rMuhammad Khathib as-Syirbini. Tth. Mughni al-Muhtaj ila Ma’rifah Alfazh al-Minhaj, Bairut: Dar al-\rFikr.\rLampiran Referensi Hukum Jilbab dan Aurat Perempuan\r374Ali as-Shabuni, Rawai’ al-Bayan, II/ 1}\rجلابيبهن{ : جمع جلباب، وهو الثوب الذي يستر جميع البدن، قال الشهاب: هو إزار يلتحف به، وقيل: هو المِلحفة وكل ما يغطي سائر البدن. قال في «لسان العرب» : الجلباب ثوب أوسع من الخمار، دون الرداء، تغطي به المرأة رأسها وصدرها، وقيل: هو الملحفة، قالت امرأة من هذيل ترثي قتيلاً لها: تمشي النسُّوْر إليهِ وهي لا هيةٌ ... مشيَ العذَارىَ عليهنّ الجلابيبُ وقيل جلباب المرأة: ملاءتها التي تشتمل بها ،واحدها جلباب، والجماعة جلابيُب، وأنشدوا: مجُلبْبٌ من سوادِ الليل جلباباً ... وفي «الجلالين» : الجلابيب جمع جلباب، وهي المِلاءة التي تشتمل بها المرأة. قال ابن عباس: أمر نساءُ المؤمنين أن يغطّين رؤوسهن ووجوههن بالجلابيب، إلا عيناً واحدة ليُعْلم أنهنّ حرائر. والخلاصة:\rفإن الجلباب هو الذي يستر جميع بدن المرأة، وهو يشبه الملاءة )الملحفة( المعروفة في زماننا، نسأله تعالى الستر والسلامة.\r:75 ,An-Nawawi, Tahrir Alfazh al-Tanbih\rالجلباب بكر الجيم الملاءة التي تلتحف بها المرأة فوق ثيابها هذا هو الصحيح في معناه.\rMuhammad at-Thahir Ibnu ‘Asyur, Tafsir at-Tahrir wa at-Tanwir, (Tunis: ad-Dar at-Tunisiyyah, 1984 M), XXII/106:","part":1,"page":66},{"id":67,"text":"والجلابيب جمع جلباب وهو ثوب أصغر من الرداء وأكبر من الخمار والقناع، تضعه المرأة على رأسها فيتدلى جانباه على عذاريها وينسدل سائره على كتفها وظهرها، تلبسه عند الخروج والسفر.\r8 Ibn ‘Asyur, at-Tahrir wa at-Tanwir, XXII/107:\rوهيئات لبس الجلابيب مختلفة باختلاف أحوال النساء تبينها العادات. والمقصود هو ما دل عليه قوله تعالى: ذلك أدنى أن يعرفن فلا يؤذين. والإدناء: التقريب، وهو كناية عن اللبس والوضع، أي يضعن عليهن جلابيبهن، قال بشار: ليلة تلبس البياض من الشهر ... وأخرى تدني جلابيب سودا فقابل ب )تدني( )تلبس( فالإدناء هنا اللبس. وكان لبس الجلباب من شعار الحرائر فكانت الإماء لا يلبسن الجلابيب .\rوكانت الحرائر يلبسن الجلابيب عند الخروج إلى الزيارات ونحوها فكن لا يلبسنها في الليل وعند الخروج إلى المناصع، وما كن يخرجن إليها إلا ليلا فأمرن بلبس الجلابيب في كل خروج ليعرف أنهن حرائر فلا يتعرض إليهن شباب الدعار يحسبهن إماء أو يتعرض إليهن المنافقون استخفافا بهن بالأقوال التي تخجلهن فيتأذين من ذلك وربما يسببن الذين يؤذونهن فيحصل أذى من الجانبين .فهذا من سد الذريعة.\r10 Muhammad bin Ali Al-Hashkafi, ad-Durr al-Mukhtar Syarh Tanwir al-Abshar, (Bairut: Dar al-Fikr, 1386 H), I/ 405-407:\r)وللحرة( ولو خنثى )جميع بدنها( حتى شعرها النازل في الأصح )خلا الوجه والكفين( فظهر الكف عورة على المذهب )والقدمين( على المعتمد، وصوتها على الراجح وذراعيها على المرجوح )وتمنع( المرأة الشابة )من كشف الوجه بين رجال( لا لأنه عورة بل )لخوف الفتنة( كمسه وإن أمن الشهوة لأنه أغلظ، ولذا ثبت به حرمة المصاهرة كما يأتي في الحظر","part":1,"page":67},{"id":68,"text":"Abu al-Walid bin Muhammad bin Ahmad ibn Rusyd al-Qurthubi, al-Muqaddimat al-Mumahhidat: Tibyan Ma Iqtadgathu Rusum al-Mudawwanah min al-Ahkam as-Syari’iyyah wa at-Tahshilat al-Muhakkamah li Ummahat al-Masailiha alMusykilat, (Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, tth.), ed.: Zakariyya Umairat, I/80:\rقال الله عز وجل: }وَقلُْ للِمُْؤْمِناَتِ يَغْضُضَْنَ مِنْ أبَصََْ ارهِِنَّ وَيحَفَْظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلا يُبدِْينَ زِينتََهُنَّ إلِا مَا ظَهَرَ مِنهَْا وَليَْضْرِبْنَ بِخُمُرَهِِنَّ علَىَ جُيُوبهِِنَّ وَلا يُبدِْينَ زِينتَهَُنَّ إلِا لِبُعُولَتِهِنَّ أوْ آباَئهِِنَّ أوْ آباَءِ بَُعُولَتَِهِنَّ{ ]النور: 42[ الآية، وقال الله عز وجل: }ياَ أيَُّهَا النَّبِيُّ قلُْ لأزْوَاجِكَ وَبَناَتكَِ وَنسَِاءِ المُْؤْمِنِينَ يدُْنيِنَ عَليَهِْنَّ مِنْ جَلابيِبِهِنَّ ذَلكَِ أدْنىَ أنْ يُعْرَفْنَ فَلا يؤُذَْيْنَ { ]الأحزاب: 59[. فلما أمرت المرأة الحرة بالستر من الأجنبيين، وأن لا تبدي عند غير ذي المحرم منها من زينتها إلا ما ظهر منها، وهو الوجه والكفان على ما قاله أهل العلم بالتأويل، وجب عليها مثل ذلك في الصلاة سنة واجبة لا ينبغي لها تركها.\rMuhammad Khathib as-Syirbini, Mughni al-Muhtaj ila Ma’rifah Alfazh al-Minhaj, (Bairut: Dar al-Fikr, tth.), III/128-129:","part":1,"page":68},{"id":69,"text":")ولا ينظر( من الحرة )غير الوجه والكفين( ظهرا وبطنا ; لأنها مواضع ما يظهر من الزينة المشار إليها في قوله تعالى: \"ولا يبدين زينتهن إلا ما ظهر منها\" ]النور[ والحكمة في الاقتصار على ذلك أن في الوجه ما يستدل به على الجمال وفي اليدين ما يستدل به على خصب البدن-إلى أن قال- )على الصحيح( ووجهه الإمام باتفاق المسلمين على منع النساء من الخروج سافرات الوجوه , وبأن النظر مظنة للفتنة ومحرك للشهوة وقد قال تعالى: \"قل للمؤمنين يغضوا من أبصارهم\" ]النور[ واللائق بمحاسن الشريعة سد الباب والإعراض عن تفاصيل الأحوال كالخلوة بالأجنبية .والثاني: لا يحرم , ونسبه الإمام للجمهور , والشيخان للأكثرين , وقال في المهمات: إنه الصواب لكون الأكثرين عليه .\rوقال البلقيني: الترجيح بقوة المدرك والفتوى على ما في المنهاج. ا ه. ولو عبر بالفاء كان أنسب , وما نقله الإمام من الاتفاق على منع النساء أي منع الولاة لهن معارض بما حكاه القاضي عياض عن العلماء أنه لا يجب على المرأة ستر وجهها في طريقها , وإنما ذلك سنة , وعلى الرجال غض البصر عنهن للآية , وحكاه المصنف عنه في شرح مسلم وأقره عليه. وقال بعض المتأخرين: إنه لا تعارض في ذلك , بل منعهن من ذلك , لا لأن الستر واجب عليهن في ذاته , بل لأن فيه مصلحة عامة وفي تركه إخلالا بالمروءة. ا هـ وظاهر كلام الشيخين أن الستر واجب لذاته فلا يتأتى هذا الجمع وكلام القاضي ضعيفَ َ\rZainudddin bin Ibrahim bin Muhammad/Ibn Najim al-Mishri dan Muhammad Amin Abidin bin Umar Abidin bin Abdil\rAziz ad-Dimasyqi, al-Bahr al-Raiq Syarh Kanz ad-Daqaiq dan Mihnah al-Khaliq ‘ala al-Bahr ar-Raiq, (Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, 1418 H/1997 M), cetakan pertama, ed: Zakariyyah Umairat, II/621-622:","part":1,"page":69},{"id":70,"text":")والمرأة كالرجل غير أنها تكشف وجهها لا رأسها ولا تلبي جهرا ولا ترمل ولا تسعى بين الميلين ولا تحلق رأسها ولكن تقصر وتلبس المخيط( ؛ لأن أوامر الشرع عامة جميع المكلفين ما لم يقم دليل على الخصوص، وإنما لا تكشف رأسها لأنه عورة بخلاف وجهها فاشتركا في كشف الوجه وانفردت بتغطية الرأس، ولما كان كشف وجهها خفيا؛ لأن المتبادر إلى الفهم أنها لا تكشفه لما أنه محل الفتنة نص عليه وإن كانا سواء فيه ولما قدم في باب الإحرام أن الرجل يكشف وجهه ورأسه لم يتوهم هنا من عبارته اختصاصها بكشف الوجه، والمراد بكشف الوجه عدم مماسة شيء له فلذا يكره لها أن تلبس البرقع لأن ذلك يماس وجهها كذا في المبسوط.\rولو أرخت شيئا على وجهها وجافته لا بأس به كذا ذكر الإسبيجابي لكن في فتح القدير أنه يستحب، وقد جعلوا لذلك أعوادا كالقبة توضع على الوجه وتستدل من فوقها الثوب وفي فتاوى قاضي خان ودلت المسألة على أنها لا تكشف وجهها للأجانب من غير ضرورة اه. وهو يدل على أن هذا الإرخاء عند الإمكان ووجود الأجانب واجب عليها إن كان المراد لا يحل أن تكشف فمحمل الاستحباب عند عدمهم وعلى أنه عند عدم الإمكان فالواجب من الأجانب غض البصر، لكن قال النووي في شرح مسلم قبيل كتاب السلام في قوله «سألت رسول الله - صلّ الله عليه وسلم - عن نظر الفجأة فأمرني أن أصرف بصري» .قال العلماء وفي هذا حجة أنه لا يجب على المرأة أن تستر وجهها في طريقها، وإنما ذلك سنة مستحبة لها، ويجب على الرجال غض البصر عنها إلا لغرض شرعي اه. وظاهره نقل الإجماع فيكون معنى ما في الفتاوى لا ينبغي كشفها.\r)منحة الخالق)","part":1,"page":70},{"id":71,"text":")قوله وظاهره نقل الإجماع( قال في النهر ممنوع بل المراد علماء مذهبه وقول الفتاوى لا تكشف أي لا يحل اه. فليتأمل نعم يؤيد أن المراد عدم الحل ما في الذخيرة حيث قال وفي الأصل المرأة المحرمة ترخي على وجهها بخرقة وتجافي عن وجهها قالوا هذه المسألة دليل على أن المرأة منهية عن إظهار وجهها للرجال من غير ضرورة؛ لأنها منهية عن تغطية الوجه لأجل النسك.\rAbu al-Hasan Ali bin Sulaiman al-Mardawi, al-Inshaf fi Ma’rifah ar-Rajih min al-Khilaf ‘ala Madzhab al-Imam Ahmad bin Hanbal, (Bairut: Dar Ihya’ at-Turats al-‘Arabi, 1419 H), II/452:\rقوله )والحرة كلها عورة، حتى ظفرها وشعرها، إلا الوجه( الصحيح من المذهب أن الوجه ليس بعورة. وعليه الأصحاب .وحكاه القاضي إجماعا. وعنه الوجه عورة أيضا. قال الزركشي: أطلق الإمام أحمد القول بأن جميعها عورة، وهو محمول على ما عدا الوجه، أو على غير الصلاة .انتهى وقال بعضهم: الوجه عورة. وإنما كشف في الصلاة للحاجة. قال الشيخ تقي الدين: والتحقيق أنه ليس بعورة في الصلاة، وهو عورة في باب النظر، إذا لم يجز النظر إليه. انتهى.","part":1,"page":71},{"id":72,"text":"وقوله \" وفي الكفين روايتان .\" وأطلقهما في الجامع الكبير، والهداية، والمبهج، والفصول، والتذكرة له، والمذهب، ومسبوك الذهب، والمستوعب ،والكافي، والهادي، والخلاصة، والتلخيص، والبلغة، والمحرر، والشرح، وابن تميم، والفائق، وابن عبيدان، والزركشي، والمذهب الأحمد ،والحاوي الصغير .إحداهما: هما عورة. وهي المذهب. عليه الجمهور. قال في الفروع: اختارها الأكثر. قال الزركشي: هي اختيار القاضي في التعليق. قال: وهو ظاهر كلام أحمد وجزم به الخرقي. وفي المنور، والمنتخب، والطريق الأقرب وقدمه في الإيضاح، والرعاية، والنظم، وتجريد العناية، وإدراك الغاية، والفروع .والرواية الثانية: ليستا بعورة جزم به في العمدة، والإفادات، والوجيز، والنهاية، والنظم واختارها المجد في شرحه، وصاحب مجمع البحرين، وابن منجا، وابن عبيدان، وابن عبدوس في تذكرته، والشيخ تقي الدين. قلت: وهو الصواب وقدمه في الحاوي الكبير، وابن رزين في شرحه وصححه شيخنا في تصحيح المحرر.\rAbdullah bin Ahmad bin Qudamah al-Maqdisi, al-Mughni fi Fiqh al-Imam Ahmad bin Hanbal as-Syaibani, (Bairut: Dar alFikr, 1405 H), VII/460:","part":1,"page":72},{"id":73,"text":"فصل: فأما نظر الرجل إلى الأجنبية من غير سبب، فإنه محرم إلى جميعها، في ظاهر كلام أحمد. قال أحمد: لا يأكل مع مطلقته، هو أجنبي لا يحل له أن ينظر إليها، كيف يأكل معها ينظر إلى كفها؟ ، لا يحل له ذلك. وقال القاضي: يحرم عليه النظر إلى ما عدا الوجه والكفين؛ لأنه عورة ،ويباح له النظر إليها مع الكراهة إذا أمن الفتنة، ونظر لغير شهوة. وهذا مذهب الشافعي لقول الله تعالى: }ولا يبدين زينتهن إلا ما ظهر منها{ ]النور: 42[ قال ابن عباس: الوجه والكفين وروت عائشة «أن أسماء بنت أبي بكر دخلت على رسول الله - صلّ الله عليه وسلم - في ثياب رقاق، فأعرض عنها، وقال: يا أسماء، إن المرأة إذا بلغت المحيض لم يصلح أن يرى منها إلا هذا وهذا وأشار إلى وجهه وكفيه» رواه أبو بكر، وغيره؛ ولأنه ليس بعورة، فلم يحرم النظر إليه بغير ريبة، كوجه الرجل.\rIbn ‘Asyur, at-Tahrir wa at-Tanwir, XXII/107:\rوهيئات لبس الجلابيب مختلفة باختلاف أحوال النساء تبينها العادات. والمقصود هو ما دل عليه قوله تعالى: ذلك أدنى أن يعرفن فلا يؤذين. والإدناء: التقريب، وهو كناية عن اللبس والوضع، أي يضعن عليهن جلابيبهن، قال بشار: ليلة تلبس البياض من الشهر ... وأخرى تدني جلابيب سودا فقابل ب )تدني( )تلبس( فالإدناء هنا اللبس. وكان لبس الجلباب من شعار الحرائر فكانت الإماء لا يلبسن الجلابيب .\rوكانت الحرائر يلبسن الجلابيب عند الخروج إلى الزيارات ونحوها فكن لا يلبسنها في الليل وعند الخروج إلى المناصع، وما كن يخرجن إليها إلا ليلا فأمرن بلبس الجلابيب في كل خروج ليعرف أنهن حرائر فلا يتعرض إليهن شباب الدعار يحسبهن إماء أو يتعرض إليهن المنافقون استخفافا بهن بالأقوال التي تخجلهن فيتأذين من ذلك وربما يسببن الذين يؤذونهن فيحصل أذى من الجانبين .فهذا من سد الذريعة.\r11 Al-Mishri, al-Bahr al-Raiq , II/622:","part":1,"page":73},{"id":74,"text":"وفي فتاوى قاضي خان ودلت المسألة على أنها لا تكشف وجهها للأجانب من غير ضرورة اه. وهو يدل على أن هذا الإرخاء عند الإمكان ووجود الأجانب واجب عليها إن كان المراد لا يحل أن تكشف فمحمل الاستحباب عند عدمهم وعلى أنه عند عدم الإمكان فالواجب من الأجانب غض البصر، لكن قال النووي في شرح مسلم قبيل كتاب السلام في قوله «سألت رسول الله - صلّ الله عليه وسلم - عن نظر الفجأة فأمرني أن أصرف بصري» . قال العلماء وفي هذا حجة أنه لا يجب على المرأة أن تستر وجهها في طريقها، وإنما ذلك سنة مستحبة لها ، ويجب على الرجال غض البصر عنها إلا لغرض شرعي اه. وظاهره نقل الإجماع فيكون معنى ما في الفتاوى لا ينبغي كشفها\rAl-Mishri, al-Bahr al-Raiq , I/470:\rواعلم أنه لا ملازمة بين كونه ليس بعورة وجواز النظر إليه فحل النظر منوط بعدم خشية الشهوة مع انتفاء العورة ولذا حرم النظر إلى وجهها ووجه الأمرد إذا شك في الشهوة ولا عورة، كذا في شرح المنية قال مشايخنا تمنع المرأة الشابة من كشف وجهها بين الرجال في زماننا للفتنة وشمل كلامه الشعر المترسل وفيه روايتان وفي المحيط والأصح أنه عورة.\rAhmad bin Muhammad as-Shawi, Bulgah as-Salik li Aqrab al-Masalik/Hasyiyyah as-Shawi ‘ala as-Syarh as-Shaghir), (Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, 1415 H/1995 M), tahqiq: Muhammad Abdussalam Syahin, I/193:","part":1,"page":74},{"id":75,"text":")و( عورة الحرة )مع رجل أجنبي( : منها أي ليس بمحرم لها جميع البدن )غير الوجه والكفين( : وأما هما فليسا بعورة. وإن وجب عليها سترهما لخوف فتنة.)ويجب سترها( : أي العورة المذكورة لرجل أو أمة أو حرة مع أجنبي )بالصلاة أيضا( كما يجب سترها بالنسبة لرؤية من ذكر لكن المغلظة من ذلك تعادل تركها أبدا، والمخففة بعضها تعادله في الوقت كالفخذين في الأمة والأطراف في الحرة، وبعضها لا تعادله أصلا كما عدا الفخذين في الأمة غير أم الولد، وما عدا الأليتين في الرجل كما علم مما تقدم.\rقوله: (غير الوجه والكفين) إلخ: أي فيجوز النظر لهما لا فرق بين ظاهرهما وباطنهما بغير قصد لذة ولا وجدانها، وإلا حرم .وهل يجب عليها حينئذ ستر وجهها ويديها؟ وهو الذي لابن مرزوق قائلا: إنه مشهور المذهب: أو لا يجب عليها ذلك، وإنما على الرجل غض بصره؟ وهو مقتضى نقل المواق عن عياض. وفصل زروق في شرح الوغليسية بين الجميلة - فيجب - وغيرها فيستحب.\rIbn Hajar al-Haitami, al-Fatawa al-Fiqhiyyah al-Kubra, (Bairut: Dar al-Fikr, tth.), I/199:","part":1,"page":75},{"id":76,"text":"وحاصل مذهبنا أن إمام الحرمين نقل الإجماع على جواز خروج المرأة سافرة الوجه وعلى الرجال غض البصر واعترض بنقل القاضي عياض إجماع العلماء على منعها من ذلك وأجاب المحققون عن ذلك بأنه لا تعارض بين الإجماعين لأن الأول في جواز ذلك لها بالنسبة إلى ذاتها مع قطع النظر عن الغير والثاني بالنسبة إلى أنه يجوز للإمام ونحوه أو يجب عليه منع النساء من ذلك خشية افتتان الناس بهن.وبذلك تعلم أنه يجب على من ذكر منع النساء من الخروج مطلقا إذا فعلن شيئا مما ذكر في السؤال مما يجر إلى الافتتان بهن انجرارا قويا .على أن ما ذكره الإمام يتعين حمله على ما إذا لم تقصد كشفه ليرى أو لم تعلم أن أحدا يراه أما إذا كشفته ليرى فيحرم عليها ذلك لأنها قصدت التسبب في وقوع المعصية وكذا لو علمت أن أحدا يراه ممن لا يحل له فيجب عليها ستره، وإلا كانت معينة له على المعصية بدوام كشفه الذي هي قادرة عليه من غير كلفة.\rIbn ‘Asyur, at-Tahrir wa at-Tanwir, XVIII/207-208:\rوجمهور الأئمة على أن استثناء إبداء الوجه والكفين من عموم منع ابداء زينتهن يقتضي إباحة إبداء الوجه والكفين في جميع الأحوال. لأن الشأن أن يكون للمستثنى جميع أحوال المستثنى منه. وتأوله الشافعي بأنه استثناء في حالة الصلاة خاصة دون غيرها. وهو تخصيص لا دليل عليه.\r12 Al-Hashkafi, ad-Durr al-Mukhtar, I/405-406:\r)وللحرة( ولو خنثى )جميع بدنها( حتى شعرها النازل في الأصح )خلا الوجه والكفين( فظهر الكف عورة على المذهب )والقدمين( على المعتمد، وصوتها على الراجح وذراعيها على المرجوح )وتمنع( المرأة الشابة )من كشف الوجه بين رجال( لا لأنه عورة بل )لخوف الفتنة( كمسه وإن أمن الشهوة لأنه أغلظ، ولذا ثبت به حرمة المصاهرة كما يأتي في الحظر\rHasan bin ‘Ammar bin Ali as-Syurunbulali, Maraqi al-Falah Syarh Nur al-Idhah pada Hasyiyyah at-Thahawi, (Bairut: Dar","part":1,"page":76},{"id":77,"text":"al-Kutub al-‘Ilmiyyah, 1418 H/1997 M), cetakan pertama, ed.: Muhammad Abdul Aziz al-Khalidi, 241-242:\r\"وجميع بدن الحرة عورة إلا وجهها وكفيها\" باطنهما وظاهرهما في الأصح وهو المختار وذراع الحرة عورة في ظاهر الرواية وهي الأصح وعن أبي حنيفة ليس بعورة \"و\" إلا \"قدميها\" في أصح الروايتين باطنهما وظاهرهما لعموم الضرورة ليسا من العورة فشعر الحرة حتى المسترسل عورة في الأصح وعليه الفتوى فكشف ربعه يمنع صحة الصلاة ولا يحل النظر إليه مقطوعا منها في الأصح كشعر عانته وذكره المقطوع\r-Burhanuddin Abu al-Ma’ali Mahmud bin Ahmad bin Abdul Aziz ibn Mazah al-Bukhari, al-Bahr al-Muhith fi al-Fiqh anNu’mani, )Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, 1424 H/2004 M], cetakan pertama, tahqiq: Abdul Karim Sami al-Jundi\r, وفي «جامع البرامكة» عن أبي يوسف: أنه يجوز النظر إلى ذراعيها أيضا؛ً لأنها تصير مبتلياً بإبداء ذراعيها عند الغسل والطبخ، قيل: :فكذ334ل/كV يباح النظر إلى ثناياها؛ لأن ذلك يبدوا منها عند التحدث مع الرجال في المعاملات، وذلك كله إذا لم يكن النظر عن شهوة، فإن كان يعلم أنه لو نظر اشتهى، أو كان أكثر رأيه ذلك، فليجتنب بجهده ولا يحل له أن يمس وجهها ولا كفها، وإن كان يأمن الشهوة بخلاف النظر؛ وهذا لأن حكم المس أغلظ من حكم النظر.\rAl-Mishri, al-Bahr al-Raiq , I/470:\rواعلم أنه لا ملازمة بين كونه ليس بعورة وجواز النظر إليه فحل النظر منوط بعدم خشية الشهوة مع انتفاء العورة ولذا حرم النظر إلى وجهها ووجه الأمرد إذا شك في الشهوة ولا عورة، كذا في شرح المنية قال مشايخنا تمنع المرأة الشابة من كشف وجهها بين الرجال في زماننا للفتنة وشمل كلامه الشعر المترسل وفيه روايتان وفي المحيط والأصح أنه عورة.","part":1,"page":77},{"id":78,"text":"Syamsuddin Muhammad bin Muhammad/Ibn Amir Haj, Hilbah al-Mujalli wa Bughyah al-Muhtadi fi Syarh Munyah alMushalli wa Ghunyah al-Mubtadi, (Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, tth.), I/590:\rوفي الخاقانية: المعتبر في إفساد الصلاة انكشاف ما فوق الأذنين هو الصحيح، هذا لفظها وهو كما ترى إشارة إلى أن المسترسل ليس بعورة كما هو إحدى الروايتين، قال المحربي: وهو رواية المنتقى حتى قال فيه لو انكشف شيء من شعير المرأة أسفل من الأذنين جازت صلاتها ،وإن كان أكثر من الثلث لأنه لا يواري الرأس، فلا يكون حكمه حكم الرأس ،لكن مع هذا يحرم النظر إليه بشهوة؛ لأنه فنتة كالنظر إلى وجه المرأة الشابة. ولهذا المعنى قال مشايخنا رحمهم الله: تمنع المرأة الشابة من كشف وجهها بين الرجال في زماننا، ولا خفي في أن ما ذكرناه من التوجيه لكونه غير عورة، والله أعلم\rMuhammad bin Mukarram bin Manzhur al-Ifriqi, Lisan al-‘Arab, (Bairut: Dar Shadir, tth.), VIII\rKeputusan Muktamar Nahdlatul Ulama Ke-8, Tahun 1933, Hal. 8-9.","part":1,"page":78},{"id":79,"text":"ما حكم خروج المرأة لاجل المعاملة مكسوفة الوجه والكفين والرجلين هل هو حرام اولا ؟ وان قلتم بالحرمة فهل هناك قول بجوازه لانه من الضرورة اولا؟ )سورابايا(. ج: يحرم خروجها لذلك بتلك الحالة عل المعتمد والثاني يجوز خروجها لاجل المعاملة مكشوفة الوجه و الكفين الى الكوعين وعند الحنفية يجو ذلك بل مع كشف الرجلين الى الكوعين اذا أمنت الفتنة . قال في مراق الفلاح شرح نور الإيضاح في فصل متعلقات الشروط وفروعها مانصه : وجميع بدن الحرة عورة إلا وجهها وكفيها باطنها وظاهرها في الجامع وهو المختار . وذراع الحرة عورة في ظاهر الرواية وهي الاصح. وعن أبي حنيفة ليس بعورة. والا قديمها في أصح الروايتين باطنهما وظاهرهما لعموم الضرورة ليسا من العورة فشعر الحرة حتى المسترسل عورة في الأصح وعليه الفتوى اه . وفي الجزء الثانى من الباجوري على فتح القريب في كتاب النكاح مانصه:\r)قوله إلى أجنبية( اي إلى شئ من امرأة اجنبية أي غير محرمة ولو أمة وشمل ذلك وجهها وكفيها فيحرم النظر إليها ولومن غير شهوة أوخوف فتنة على الصحيح كما في المنهاج وغيره الى ان قال وقيل لا يحرم لقوله تعالى: ولا يبدين زينتهن إلاما ظهر منها وهو مفر بالوجه والكفين والمعتمد الأول. ولا بأس بتقليد الثاني لاسيما في هذا الزمن الذي كثر خروج النساء في الطرق والاسواق وشمل ذلك ايضا شعرها وظفرها اه مقررات المسائل في المؤتمر الثامن الذى عقد في بتافيا )جاكرتا( بتاريخ 20 محرم 2450هـ ،7 مى 2944 مـ .\rAl-Hashkafi, ad-Durr al-Mukhtar, I/ 405-407:\r)وللحرة( ولو خنثى )جميع بدنها( حتى شعرها النازل في الأصح )خلا الوجه والكفين( فظهر الكف عورة على المذهب )والقدمين( على المعتمد.\rMuhammad Amin/Ibn ‘Abidin, Rad al-Muhtar/Hasyiyyah Ibn ‘Abidin, (Bairut: Dar al-Fikr: 1421 H/2000 M), I/406:","part":1,"page":79},{"id":80,"text":"ثم نقل عن الخلاصة عن المحيط أن في باطن القدم روايتين، وأن الأصح أنه عورة ثم قال: أقول: فاستفيد من كلام الخلاصة أن الخلاف إنما هو في باطن القدم؛ وأما ظاهره فليس بعورة بلا خلاف ولهذا جزم المصنف بعدم الفساد بانكشافه، لكن في كلام العلامة قاسم إشارة إلى أن الخلاف ثابت فيه أيضا، فإنه قال بعد نقله: إن الصحيح أن انكشاف ربع القدم يمنع الصلاة، قال لأن ظهر القدم محل الزينة المنهي عن إبدائها.\rMahmud bin Ahmad bin Musa bin Ahmad bin Husain Badruddin al-‘Aini, al-Binayah Syarah al-Hidayah, (Bairut: Dar alFikr, 1411 H/1990 M), cetakan kedua, II/140:\rوفي \" المحيط \" إلا الوجه واليدين إلى الرسغين والقدمين إلى الكعبين. وفي \" الوتري \": جميع بدن الحرة عورة إلا ثلاثة أعضاء الوجه واليدان إلى الرسغين والقدمين.\rAl-Bukhari, al-Bahr al-Muhith, V/334:\rوروى الحسن عن أبي حنيفة رضي الله عنهما: أنه يجوز النظر إلى قدمها أيضًا؛ لأنها تحتاج إلى إبداء قدمها إذا مشت حافيةً أو متنعلَةً، فإنها لا تجد الخفَّ في كل وقت.\rAl-Mishri, al-Bahr al-Raiq , I/470:\rواعلم أنه لا ملازمة بين كونه ليس بعورة وجواز النظر إليه فحل النظر منوط بعدم خشية الشهوة مع انتفاء العورة ولذا حرم النظر إلى وجهها ووجه الأمرد إذا شك في الشهوة ولا عورة، كذا في شرح المنية قال مشايخنا تمنع المرأة الشابة من كشف وجهها بين الرجال في زماننا للفتنة وشمل كلامه الشعر المترسل وفيه روايتان وفي المحيط والأصح أنه عورة.\rIbn Amir Haj, Hilbah al-Mujalli, I/590:","part":1,"page":80},{"id":81,"text":"وفي الخاقانية: المعتبر في إفساد الصلاة انكشاف ما فوق الأذنين هو الصحيح، هذا لفظها وهو كما ترى إشارة إلى أن المسترسل ليس بعورة كما هو إحدى الروايتين، قال المحربي: وهو رواية المنتقى حتى قال فيه لو انكشف شيء من شعير المرأة أسفل من الأذنين جازت صلاتها ،وإن كان أكثر من الثلث لأنه لا يواري الرأس، فلا يكون حكمه حكم الرأس ،لكن مع هذا يحرم النظر إليه بشهوة؛ لأنه فنتة كالنظر إلى وجه المرأة الشابة. ولهذا المعنى قال مشايخنا رحمهم الله: تمنع المرأة الشابة من كشف وجهها بين الرجال في زماننا، ولا خفي في أن ما ذكرناه من التوجيه لكونه غير عورة، والله أعلم\r15 Al-Hashkafi, ad-Durr al-Mukhtar, I/405-406:\r)وللحرة( ولو خنثى )جميع بدنها( حتى شعرها النازل في الأصح )خلا الوجه والكفين( فظهر الكف عورة على المذهب )والقدمين( على المعتمد، وصوتها على الراجح وذراعيها على المرجوح )وتمنع( المرأة الشابة )من كشف الوجه بين رجال( لا لأنه عورة بل )لخوف الفتنة( كمسه وإن أمن الشهوة لأنه أغلظ، ولذا ثبت به حرمة المصاهرة كما يأتي في الحظر.\r)قوله في الأصح( صححه في الهداية والمحيط والكافي وغيرها ،وصحح في الخانية خلافه مع تصحيحه لحرمة النظر إليه، وهو رواية المنتقى واختاره الصدر الشهيد، والأول أصح وأحوط كما في الحلية عن شرح الجامع لفخر الإسلام وعليه الفتوى كما في المعراج.\rIbn Amir Haj, Hilbah al-Mujalli, I/590:","part":1,"page":81},{"id":82,"text":"وفي الخاقانية: المعتبر في إفساد الصلاة انكشاف ما فوق الأذنين هو الصحيح، هذا لفظها وهو كما ترى إشارة إلى أن المسترسل ليس بعورة كما هو إحدى الروايتين، قال المحربي: وهو رواية المنتقى حتى قال فيه لو انكشف شيء من شعير المرأة أسفل من الأذنين جازت صلاتها ،وإن كان أكثر من الثلث لأنه لا يواري الرأس، فلا يكون حكمه حكم الرأس ،لكن مع هذا يحرم النظر إليه بشهوة؛ لأنه فنتة كالنظر إلى وجه المرأة الشابة. ولهذا المعنى قال مشايخنا رحمهم الله: تمنع المرأة الشابة من كشف وجهها بين الرجال في زماننا، ولا خفي في أن ما ذكرناه من التوجيه لكونه غير عورة، والله أعلم.\rAl-Mishri, al-Bahr al-Raiq , I/470:\rواعلم أنه لا ملازمة بين كونه ليس بعورة وجواز النظر إليه فحل النظر منوط بعدم خشية الشهوة مع انتفاء العورة ولذا حرم النظر إلى وجهها ووجه الأمرد إذا شك في الشهوة ولا عورة، كذا في شرح المنية قال مشايخنا تمنع المرأة الشابة من كشف وجهها بين الرجال في زماننا للفتنة وشمل كلامه الشعر المترسل وفيه روايتان وفي المحيط والأصح أنه عورة.\rAbdurrahman bin Sulaiman al-Kabuli/Syaikhi Zadah al-Hanafi, Majma’ al-Anhur fi Syarh Multaqa al-Abhur, (Bairut: Dar\ral-Kutub al-‘Ilmiyyah, tth.), ed.: Muhammad Ahmad al-Mukhtar, I/123:\r)وشعرها النازل( من الرأس وإنما قيد بالنازل احترازا عما قيل: المراد من الشعر ما على الرأس فإنه عورة كرأسها ،وأما النازل فليس في حكم الرأس فلا يكون عورة.\rAl-Bukhari, al-Bahr al-Muhith, I/280:","part":1,"page":82},{"id":83,"text":"ثم إن كان المراد من الشعر في «الكتاب» ما يواري المنبت ما ذكر من الجواب على الروايات كلها، وإن كان المراد منه الشعر المسترسل، فما ذكر من الجواب على إحدى الروايتين؛ لأن في كون المسترسل عورة روايتان ،واختار الفقيه أبي الليث رحمه الله رواية العورة ،لأن الرواية الأخرى تقتضي للرجل النظر إلى طرف وصرع الأجنبية وطرف ناصيتها كما ذهب إليه أبو عبد الله البلخي، وهذا أمر يؤدي إلى الفتنة، فكان الاحتياط فيما قلنا.","part":1,"page":83},{"id":84,"text":"الحكم الرابع: ما هي شروط الحجاب الشرعي؟ يشترط في الحجاب الشرعي بعض الشروط 384الضرورية II/ ,وهي -كالآتي: أولاً: أن يكون, الحجاب ساتراً لجميع البدن لقوله تعالى: }يدُْنيِنَ عَليَهِْنَّ مِن جلابيبهن{ . وقد عرفت معنى )الجلباب( وهو الثوب السابغ الذي يستر البدن كله ،ومعنى )الإدناء( وهو الإرخاء والسدل فيكون الحجاب الشرعي ما ستر جميع البدن. ثانياً: أن يكون كثيفاً غير رقيق، لأنّ الغرض من الحجاب السترُ، فإذا لم يكن ساتراً لا يسمّى حجاباً لأنه لا يمنع الرؤية ولا يحجب النظر، وفي حديث عائشة أنّ )أسماء بنت أبي بكر( دخلت على رسول الله صَلَّّ اللهَُّ عَليَهِْ وسََلمَّ وَعليها ثياب رقاق، فأعرض عنها رسول الله صَلَّّ اللهَُّ عَليَهِْ و سََلَّم َ ... الحديث .ثالثاً: ألاّ يكون زينة في نفسه، أو مبهرجاً ذا ألوان جذابه يلفت الأنظار لقوله تعالى: }وَلاَ يُبدِْينَ زِينتََهُنَّ إلِاَّ مَا ظَهَرَ مِنهَْا{ ]النور: 42[ الآية ومعنى }مَا ظَهَرَ مِنهَْا{ أي بدون قصد ولا تعمد، فإذا كان في ذاته زينة فلا يجوز ارتداؤه، ولا يسمى )حجاباً( لأن الحجاب هو الذي يمنع ظهور الزينة للأجانب. رابعاً: أن يكون فضفاضاً غير ضيّق، لا يشفّ عن البدنن ولا يجسّم العورة، ولا يظهر أماكن الفتنة في الجسم، وفي «صحيح مسلم» عن رسول الله صَلَّّ اللهَُّ عَليَهِْ وسََلمَّ َ أنه قال: «صنفان من أهل النار لم أرهما: قومٌ معهم سياط كأذناب البقر يضربون بها الناس، ونساءٌ كاسيات عاريات، مميلات مائلات، رؤوسهن كأسنمة البخت المائلة، لا يدخلن الجنّة ولا يجدن ريحها وإن ريحها ليوجد من مسيرة كذا وكذا» . وفي رواية أخرى: وإنّ ريحها ليوجد من مسيرة خمسمائة عام .«رواه مسلم. » ومعنى قوله عليه السلام: «كاسيات عاريات» أي كاسيات في الصورة عاريات في الحقيقة، لأنهنّ يلبسن ملابس لا تستر جسداً، ولا تخفي عورة، والغرض من اللباس السترُ، فإذا لم يستر اللباس كان صاحبه عاريا","part":1,"page":84},{"id":85,"text":"ً. ومعنى قوله: «مميلات مائلات» أي مميلات لقلوب الرجال مائلات في مشيتهن، يتبخترن بقصد الفتنة والإغراء ،ومعنى قوله: «كأسنمة البخت» أي يصفّفن شعورهن فوق رؤوسن، حتى تصبح مثل سنام الجمل، وهذا من معجزاته عليه السلام. خامساً:\rألاّ يكون الثوب معطّراً فيه إثارة للرجال لقوله عَليَهِْ الصَّلَاة وَالسَّلَام ُ : «كلّ عين نظرت زانية، وإنّ المرأة استعطرت فمرّت بالمجلس فهي كذا وكذا يعني زانية. » وفي رواية )أن المرأة استعطرت فمرّت على القوم ليجدوا ريحها فهي زانية . (وعن موسى بن يسار قال: «مرّت بأبي هريرة امرأة وريحها تعصف فقال لها: أين تريدين يا أمة الجبار؟ قالت: إلى المسجد، قال: وتطيّبتِ؟ قالت: نعم، قال: فارجعي فاغتسلي فإني سمعت رسول الله صَلَّّ اللهَُّ عَليَهِْ وسََلَّم َ يقول: لا يقبل الله من امرأة صلاة، خرجت إلى المسجد وريحها تعصف حتى ترجع وتغتسل. » سادساً: ألاّ يكون الثوب فيه تشبه بالرجال، أو ممّا يلبسه الرجال لحديث أبي هريرة: )لعن النبي صَلَّّ اللهَُّ عَليَهِْ وسََلمَّ الرجل يلبس لبسة الرجل( . وفي الحديث «لعن الله المخنثين من الرجال، والمترجلات من النساء» أي المتشبهات بالرجال في أزيائهن وأشَكالهنّ كبعض نساء هذا الزمان نسأله تعالى السلامة والحفظ.\rAhmad bin Muhammad bin Ali ibn Hajar al-Haitami, az-Zawajir ‘an Iqtiraf al-Kabair, (Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah,\rtth.), ed. Abdul Latif Hasan Abdurrahman, II/61:\r)الكبيرة التاسعة والسبعون بعد المائتين: خروج المرأة من بيتها متعطرة متزينة ولو بإذن الزوج( أخرج أبو داود والترمذي وقال حسن صحيح أنه - صلّ الله عليه وسلم - قال: «كل عين زانيةوالمرأة إذا استعطرت فمرت بالمجلس فهي كذا وكذا» يعني زانية. والنسائي وابن خزيمة وابن حبان في صحيحيهما: «أيما امرأة استعطرت فمرت على قوم ليجدوا ريحها فهي زانية وكل عين زانية» . ورواه الحاكم وصححه .","part":1,"page":85},{"id":86,"text":"وصح على كلام فيه لا يضر: «أن امرأة مرت بأبي هريرة - رضي الله عنه - وريحها يعصف فقال لها أين تريدين يا أمة الجبار؟ قالت إلى المسجد؛ قال وتطيبت له؟ قالت: نعم. قال: فارجعي فاغتسلي فإني سمعت رسول الله - صلّ الله عليه وسلم - يقول: لا يقبل الله من امرأة خرجت إلى المسجد لصلاة وريحها يعصف حتى ترجع فتغتسل» . واحتج به ابن خزيمة إن صح وقد علمت أنه صح على إيجاب الغسل عليها ونفي قبول صلاتها إن صلت قبل أن تغتسل، وليس المراد خصوص الغسل بل إذهاب رائحتها. وابن ماجه: «بينما رسول الله - صلّ الله عليه وسلم - جالس في المسجد دخلت امرأة من مزينة ترفل في زينة لها في المسجد، فقال النبي - صلّ الله عليه وسلم -: يا أيها الناس انهوا نساءكم عن لبس الزينة والتبختر في المسجد، فإن بني إسرائيل لم يلعنوا حتى لبس نساؤهم الزينة وتبخترن في المسجد» . تنبيه: عد هذا هو صريح هذه الأحاديث، وينبغي حمله ليوافق قواعدنا على ما إذا تحققت الفتنة، أما مع مجرد خشيتها فهو مكروه أو مع ظنها فهو حرام غير كبيرة كما هو ظاهر.\rAl-Haitami, al-Fatawa al-Fiqhiyyah, I/203:\rشرط العلماء لخروجها أن لا تكون بزينة ولا ذات خلاخل يسمع صوتها فكيف يجوز لأحد أن يرخص في سبب اللعن، وحرمان الجنة بالقرآن والسنة والمذهب القائل بأن كل حالة يخاف منها الافتتان حرام يدل على أن التبرج حرام ومنها تحريم نظر الأجانب إليها ونظرها إليهم كما صححه النووي ومنها مزاحمة الرجل في المسجد أو الطريق عند خوف الفتنة فإن ذلك حرام.\r17 Abdul Wahab as-Sya’rani, Kitab al-Mizan/al-Mizan al-Kubra, (Bairut: ‘Alam al-Kutub, 1409 H/1989 M), cetakan\rpertama, tahqiq: Abdurrahman Umairah, I/62-63:","part":1,"page":86},{"id":87,"text":"إن سائر أئمة المسلمين على هدى من ربهم فى كل حين وأوان وكل من لم يصل إلى هذه الإعتقاد من طريق الكشف والعيان وجب عليه اعتقاد ذلك من طريق التسليم والإيمان وكما لا يجوز لنا الطعن فيما جاءت به الأنبياء مع اختلاف شرائعهم فكذلك لا يجوز لنا الطعن فيما استنبطه الأئمة المجتهدين بطريق الإجتهاد والإستحسان ويوضح لك ذلك أن تعلم يا أخي أن الشريعة جاءت من حيث الأمر والنهي على مرتبتي تخفيف وتشديد لا إلى مرتبة واحدة كما سيأتى إيضاحه في الميزان فإن جميع المكلفين لا يخرجون عن قسمين قوي وضعيف من حيث إيمانه أو جسمه في كل عصر وزمان فمن قوي منهم خوطب بالتشديد والأخذ بالعزائم ومن ضعف خطب بالتخفيف والأخذ بالرخص وكل منهما حينئذ على شريعة من ربه وتبيان فلا يؤمر القوي بالنزول إلى الرخصة ولا يكلف الضعيف بالصعود للعزيمة وقد رفع الخلاف في جميع أدلة الشريعة وأقوال علمائها عند كل من عمل بهذه الميزان وقول بعضهم إن الخلاف الحقيقي بين طائفتين مثلا لا يرتفع الحمل محمول على من لم يعرف قواعد هذا الكتاب لأن الخلاف الذي لا يرتفع من بين أقوال أئمة الشريعة مستحيل عند صاحب هذه الميزان فامتحن يا أخي ما قلته لك في كل حديث ومقابله أو كل قول ومقابله تجد كل واحد منهما لا بد أن يكون مخففا والآخر مشددا ولكل منهما رجال في حال مباشرتهم الأعمال ومن المحال أن لا يوجد لنا قولان معا في حكم واحد مخففان أو مشددان وقد يكون في المسئلة الواحدة ثلاثة أقوال أو أكثر أو قول مفصل فالحاذق يرد كل قول إلى ما يناسبه ويقاربه في التخفيف والتشديد حسب الإِمكان وقد قال الإمام الشافعي وغيره: إن إعمال الحديثين أو القولين أولى من إلغاء أحدهما وأن ذلك من كمال مقام الإيمان.\rZainuddin bin Abdil Aziz al-Maliabari, Fathul Muin pada I’anah at-Thalibin, (Bairut: Dar al-Fikr, tth.), IV/218:","part":1,"page":87},{"id":88,"text":"وفي الخادم عن بعض المحتاطين الأولى لمن ابتلي بوسواس الأخذ بالأخف والرخص لئلا يزداد فيخرج عن الشرع ولضده الأخذ بالأثقل لئلا يخرج عن الإباحة وأن لا يلفق بين قولين يتولد منهما حقيقة مركبة لا يقول بها كل منهما.\rAbu Zakariyya Yahya bin Syaraf an-Nawawi, Kitab al-Majmu’ Syarh al-Muhaddzab li as-Syairazi, (Jedah: Maktabah alIrsyad, tth.), tahqiq: Muhammad Najib al-Muthi’i, I/79-80:\r)الثالثة( يحرم التساهل في الفتوى ومن عرف به حرم استفتاؤه: فمن التساهل أن لا يتثبت وير ع بالفتوى قبل استيفاء حقها من النظر والفكر فان تقدمت معرفته بالمسئول عنه فلا بأس بالمبادرة وعلى هذا يحمل ما نقل عن الماضين من مبادرة: ومن التساهل أن تحمله الاغراض الفاسدة على تتبع الحيل المحرمة أو المكروهة والتمسك بالشبه طلبا للترخيص لمن يروم نفعه أو التغليظ على من يريد ضره واما من صح قصده فاحتسب في طلب حيلة لا شبهة فيها لتخليص من ورطة يمين ونحوها فذلك حسن جميل: وعليه يحمل ما جاء عن بعض السلف من نحو هذا كقول سفيان انما العلم عندنا الرخصة من ثقة فأما التشديد فيحسنه كل احد: ومن الحبل التى فيها شبهة ويذم فاعلها الحيلة الر يجية في سد باب الطلاق.\r18…Al-Ghazali, Ihya ‘Ulum ad-Din, (Semarang: Toha Putera, tth.), Juz. II/321:\rالشرط الرابع أن يكون كونه منكرا معلوما بغير اجتهاد فكل ما هو في محل الاجتهاد فلا حسبة فليس للحنفي أن ينكر على الشافعي أكله الضب والضبع ومتروك التسمية ولا للشافعي أن ينكر على الحنفي شربه النبيذ الذي ليس بمسكر وتناوله ميراث ذوي الأرحام وجلوسه في دار أخذها بشفعة الجوار إلى غير ذلك من مجاري الاجتهاد.\r19…Abdurrahman bin Muhammad bin al-Husain bin Umar Ba Alawi, Bughyah al-Mustarsyidin, (Bairut: Dar al-kutub al-","part":1,"page":88},{"id":89,"text":")مسألة : ش( : نقل ابن الصلاح الإجماع على أنه لا يجوز تقليد غير الأئمة الأربعة ، أي حتى العمل لنفسه فضلاً عن القضاء والفتوى\r،‘Ilmiyyah, tth.), 14:\rلعدم الثقة بنسبتها لأربابها بأسانيد تمنع التحريف والتبديل، كمذهب الزيدية المنسوبين إلى الإمام زيد بن عليّ بن الحسين السبط رضوان الله عليهم، وإن كان هو إماماً من أئمة الدين، وعلماً صالحاً للمسترشدين، غير أن أصحابه نسبوه إلى التساهل في كثير لعدم اعتنائهم بتحرير مذهبه ، بخلاف المذاهب الأربعة فإن أئمتها جزاهم الله خيراً بذلوا نفوسهم في تحرير أقوالها ...\rKEPUTUSAN BAHTSUL MASAIL SYURIYAH PENGURUS\rWILAYAH NAHDLATUL ULAMA JAWA TIMUR\rKOMISI C: QANUNIYAH PLUS\rdi PP. Matholi’ul Anwar Jalan Raya Simo, Sungelebak,\rKaranggeneng, Lamongan Sabtu-Ahad, 5-6 Rajab 1441 H/29 Februari - 1 Maret 2020\rPembahasan:\r1. Hak Cuti Iddah bagi Wanita Pekerja 2. Relasi Sosial Muslim-Non Muslim Perspektif Nahdlatul Ulama\r(موقف نهضة العلماء في العلاقة الاجتماعية بين المسلمين وغيرهم)\rKEPUTUSAN BAHTSUL MASAIL SYURIYAH PWNU JAWA TIMUR KOMISI C (QANUNIYAH PLUS)\rdi PP. Matholi’ul Anwar Jalan Raya Simo, Sungelebak, Karanggeneng, Lamongan Sabtu-Ahad, 5-6 Rajab 1441 H/29 Februari - 1 Maret 2020\r1. Hak Cuti Iddah bagi Wanita Pekerja (PWNU Jatim)\rIddah adalah salah satu kewajiban bagi muslimah yang ditinggal mati oleh suaminya atau diceraikan. Aturan tentang iddah diatur secara jelas dalam al-Qur’an dalam beberapa ayat, yaitu: surat al-Baqarah: 228 bagi wanita yang dicerai, al-Baqarah: 234 bagi wanita yang ditinggal mati, dan surat at-Thalaq: 4 bagi wanita menopause dan wanita hamil.","part":1,"page":89},{"id":90,"text":"Adapun dalam hukum positif yang berlaku di Indonesia, kewajiban iddah diatur dalam UU. No.\r1 Tahun 1974 tentang Perkawinan yang dituangkan dalam pasal 11 yang isinya sebagaimana berikut:\r(1)…Bagi seorang wanita yang putus perkawinannya berlaku jangka waktu tunggu.\r(2)…Tenggang waktu jangka waktu tunggu tersebut ayat (1) akan diatur dalam Peraturan Pemerintah lebih lanjut\rSebagai tindak lanjutnya, kemudian dibuatlah Peraturan Pemerintah No. 9 Tahun 1975 tentang Pelaksanaan Undang-undang Nomor 1 Tahun 1974 Tentang Perkawinan. Dalam pasal 39 Peraturan Pemerintah tersebut, masa iddah diatur sebagaimana berikut:\r(1)…waktu tunggu bagi seorang janda sebagai maksud dalam pasal 11 ayat (2) Undang-undang ditentukan sebagai berikut:\ra.…Apabila perkawinan putus karena kematian, waktu tunggu ditetapkan 130 (seratus tiga puluh) hari.\rb.…Apabila perkawinan putus karena perceraian, waktu tunggu bagi yang masih berdatang bulan ditetapkan 3 (tiga) kali suci dengan sekurang-kurangnya 90 (sembilan puluh) hari dan bagi yang tidak berdatang bulan ditetapkan 90 (sembilan puluh) hari\rc.…Apabila perkawinan putus sedang janda tersebut dalam keadaan hamil, waktu tunggu ditetapkan sampai melahirkan.\r(2)…Tidak ada waktu tunggu bagi janda yang putus perkawinan karena perceraian sedang antara janda tersebut dengan bekas suaminya belum pernah terjadi hubungan kelamin.","part":1,"page":90},{"id":91,"text":"(3)…Bagi perkawinan yang putus karena perceraian, tenggang waktu tunggu dihitung sejak jatuhnya putusan Pengadilan yang mempunyai kekuatan hukum yang tetap, sedangkan bagi perkawinan yang putus karena kematian, tenggang waktu tunggu dihitung sejak kematian suami.\rMengenai hak cuti berkaitan dengan kematian suami, UU Ketenagakerjaan No. 13 Tahun 2003 pasal 93 menjelaskan:\r(1)…Upah tidak dibayar apabila pekerja/buruh tidak melakukan pekerjaan.\r(2)…Ketentuan sebagaimana dimaksud dalam ayat (1) tidak berlaku, dan pengusaha wajib membayar upah.\rAyat 2 point c berbunyi:\r“Pekerja/buruh tidak masuk bekerja karena pekerja/buruh menikah, menikahkan, mengkhitankan, membaptiskan anaknya, isteri melahirkan atau keguguran kandungan, suami atau isteri atau anak atau menantu atau orang tua atau mertua atau anggota keluarga dalam satu rumah meninggal dunia.”\rAyat 4 point f: “Suami/isteri, orang tua/mertua atau anak atau menantu meninggal dunia, dibayar untuk selama 2 (dua) hari.”\rSementara dalam Peraturan Badan Kepegawaian Negara Nomor 24 Tahun 2017 point E, menjelaskan bahwa ASN (Aparatur Sipil Negara) yang suaminya meninggal dapat melakukan cuti karena alasan penting selama satu bulan.","part":1,"page":91},{"id":92,"text":"Namun demikian, peraturan-peraturan di atas baru sebatas memberi larangan menikah lagi bagi wanita yang menjalani masa iddah dan keringanan cuti bagi yang suaminya meninggal tetapi belum sepenuhnya sesuai dengan durasi waktu iddah yang harus dilakukan seorang wanita untuk berdiam diri di dalam rumahnya secara penuh. Padahal, menjalankan kewajiban agama merupakan keharusan bagi setiap muslim dan secara umum hak ini harus dilindungi oleh undang-undang. Selain itu, tak semua wanita pekerja dalam kondisi kekurangan secara finansial sehingga harus selalu bekerja penuh waktu seperti saat tak sedang beriddah.","part":1,"page":92},{"id":93,"text":"Namun demikian, waktu tunggu yang disebut dalam hukum positif di atas hanya berupa larangan menikah lagi bagi wanita yang menjalani masa iddah, tak secara eksplisit mencakup aturan lain semisal kewajiban berdiam di dalam rumah yang merupakan aturan tak terpisahkan dari iddah sebagaimana dijelaskan dalam kitab-kitab fikih. Karena itu, wanita yang menjalani iddah akan dilarang melangsungkan pernikahan dan tak mungkin pernikahannya dicatat berdasarkan aturan di atas. Namun demikian, wanita pekerja yang menjalani iddah sama sekali tak mendapat keringanan untuk berdiam diri di dalam rumahnya secara penuh atau cuti selama masa iddahnya sebab tak ada aturan yang mengatur tentang itu dan pemerintah atau para pemilik perusahaan tampak tak memedulikan kewajiban ini. Padahal, menjalankan kewajiban agama adalah wajib atas setiap muslim dan secara umum hak ini dilindungi oleh undang-undang. Selain itu, tak semua wanita pekerja dalam kondisi kekurangan secara finansial sehingga harus selalu bekerja penuh waktu seperti biasanya seolah tak sedang beriddah.","part":1,"page":93},{"id":94,"text":"Akibat kekosongan regulasi terkait larangan keluar rumah bagi wanita yang menjalani iddah, selama ini fatwa-fatwa yang mengulas tentang problematika wanita pekerja yang menjalani masa iddah selalu berada pada konteks pemberian keringanan untuk keluar rumah dengan alasan adanya hajat mendesak sebab adanya kebutuhan ekonomi yang urgen atau karena takut kehilangan pekerjaannya. Belum pernah ada kajian serius tentang bagaimana solusi agar kesulitan yang dihadapi para Muslimah yang tak berada dalam kondisi perlu keringanan tersebut yang hendak menjalani aturan agama terkait iddah tanpa takut terancam posisinya di tempat kerja.\rDi sisi lain, kesulitan yang harus dialami wanita beriddah sebab kewajiban masuk kerja ini sebenarnya bisa diatasi atau diminimalisir dalam beberapa kasus, misalnya ada banyak kasus di mana sebuah pekerjaan bisa digantikan oleh orang lain selama masa tertentu sehingga menjadi solusi untuk pemberian hak cuti kerja bagi wanita yang beriddah. Bila pekerjaannya tak dapat digantikan, maka setidaknya jam kerjanya bisa dikurangi pada tugas pokok saja yang tak bisa diwakilkan sehingga wanita yang beriddah dapat lebih maksimal dalam menjalankan kewajiban iddahnya di rumah.\rDengan mempertimbangkan hal-hal di atas, maka Bahtsul Masail Syuriyah PWNU Jawa Timur merekomendasikan kepada negara agar menerbitkan regulasi yang memberi kesempatan cuti iddah bagi pekerja wanita yang ditinggal mati suaminya dengan jaminan akan mempekerjakannya kembali apabila masa iddahnya telah usai.\rDasar Pertimbangan\rAyat al-Qur’an .1","part":1,"page":94},{"id":95,"text":"“Dan orang-orang yang mati di antara kamu serta meninggalkan istri-istri hendaklah mereka (istri-istri) menunggu empat bulan sepuluh hari. Kemudian apabila telah sampai (akhir) idah mereka, maka tidak ada dosa bagimu mengenai apa yang mereka lakukan terhadap diri mereka menurut cara yang patut. Dan Allah Maha Mengetahui apa yang kamu kerjakan.” (QS. al-\rBaqarah: 234)\rفَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ وَاسْمَعُوا وَأَطِيعُوا وَأَنْفِقُوا خَيْرًا لِأَنْفُسِكُمْ ? وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَائِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ\r“Maka bertakwalah kamu kepada Allah menurut kesanggupanmu dan dengarlah serta taatlah; dan infakkanlah harta yang baik untuk dirimu. Dan barang-siapa dijaga dirinya dari kekikiran, mereka itulah orang-orang yang beruntung.” (QS. al-Taghabun: 16)\rHadis Nabi .2\rفَإَِ َ ا نَهَيْتُكُمْ عَنْ شَيْءٍ فَاجْتَنِبُوهُ، وَإَِ َ ا أَمَرْتُكُمْ بِأَمْرٍ فَأْتُوا مِنْهُ مَا اسْتَطَعْتُمْ\r“Bila aku melarang kalian dari sesuatu, maka jauhilah. Dan bila aku memerintah kalian dengan suatu perintah, maka kerjakanlah semampu kalian.” (Muttafaq ‘Alaihi)\r3. Aqwal Ulama\rPenjelasan para ulama tentang kategori hajat yang memperbolehkan wanita beriddah keluar rumah hanya mencakup kebutuhan yang mendesak saja, seperti kebutuhan mencari makan, minum dan pekerjaan yang urgen bagi hidupnya yang tak dicukupi oleh pihak lain. Hajat ini tak mencakup kebutuhan yang masih bisa ditolerir bila tak dikerjakan saat itu juga seperti pengembangan harta kekayaan yang ada, berziarah, takziyah, menjenguk orang sakit dan semacamnya yang masih bisa ditunda atau diwakilkan.","part":1,"page":95},{"id":96,"text":"الباجوري (جـ 2 صـ 381) (فيجوز لها الخروج) أي للحاجة – إلى أن قال – ويحرم أيضًا الخروج للتجارة لاستنماء مالها ونحو ذلك، نعم الخروج لحج أو عمرة إن كانت أحرمت بذلك قبل الموت أو بإذنه ولو بغير إذنه.\rكفاية الأخيار (جـ 3 صـ 311) ولا تعذر في الخروج لأغراض تعد من الزيادات دون الأمور المهمات كالزيارة والعمارة واستنماء المال بالتجارة وتعجيل حجة الإسلام وزيارة بيت المقدس وقبور الصالحين ونحو ذلك، فهي عاصية بذلك والله أعلم.\rRelasi Sosial Muslim-Non Muslim Perspektif Nahdlatul Ulama\rموقف نهضة العلماء في العلاقة الاجتماعية بين المسلمين وغيرهم\rI.…Pendahuluan\rII.…Islam Agama Kerahmatan\rIII.…Islam Agama Kedamaian\rIV.…Asas Relasi Muslim dan Non Muslim\rV.…Islam Menjamin Kebebasan Beragama\rVI.…Toleransi Terhadap Non Muslim\rVII.…Permasalahan Fiqhiyyah Lintas Agama A. Perlindungan Aktifitas Keagamaan\rB.…Legalitas Pendirian Tempat Ibadah\rC.…Mengucapkan Selamat Hari Raya Agama Lain\rD.…Menghadiri Undangan dan Mengikuti Perayaan Hari Raya Agama Lain yang Bernuansa Kebaktian\rE.…Takziah Jenazah Non Muslim dan Penguburannya\rVIII.…Daftar Pustaka\rIX.…Lampiran Referensi\rI. …Pendahuluan","part":1,"page":96},{"id":97,"text":"Seiring perkembangan peradaban manusia yang semakin maju, batas-batas teritorial, kebangsaan, kesukuan dan keagamaan kian menipis. Peristiwa yang terjadi di dunia barat, dapat diakses real time di dunia timur. Kekacauan di dunia timur lekas memantik emosi, simpati maupun ekspresi positif-negatif lainnya di dunia barat. Bila dahulu manusia umumnya hanya berkomunikasi dan berhubungan dengan komunitas yang satu identitas, sekarang dunia semakin terbuka dan manusia pun semakin sering berhubungan dengan manusia lain yang beridentitas dan berlatar belakang suku, agama, dan kebangsaan yang berbeda. Dunia telah berubah ibarat qaryah shaghirah atau desa kecil yang semua warganya dapat saling berhubungan. Dalam kondisi seperti ini, perjumpaan peradaban, perjumpaan penganut agama yang berbeda dalam berbagai aktifitas kehidupan tidak terelakan sehingga memunculkan berbagai problem sosial, seperti tindakan anarkis, intimidasi, ujaran kebencian atas nama agama dan atas nama kelompok mayoritas yang mengganggu kerukunan hidup di antara sesama.","part":1,"page":97},{"id":98,"text":"Di Indonesia sendiri, permasalahan-permasalahan kerukunan antarumat beragama sering terjadi. Pengusiran terhadap orang yang tidak seagama karena alasan kesepakatan komunal, pelarangan perayaan hari raya tertentu, intimidasi kepada orang yang berlainan keyakinan, pelarangan pendirian tempat ibadah dan permasalahan lainnya masih terus bermunculan, bahkan dibungkus dengan dalih-dalih agamis. Padahal mayoritas warga negara Indonesia adalah muslim, beragama Islam, dan negara pun berdasarkan pancasila yang menjamin kemerdekaan beragama bagi seluruh warga negara. Dalam konteks inilah bahtsul masail isu-isu hubungan antarumat\rRelasi Sosial Muslim-Non Muslim ,beragama atau\rPerspektif Nahdlatul Ulama menemukan urgensinya, sebagai wujud penguatan trilogi ukhuwwah: ukhuwwah Islamiyyah, ukhuwah wathaniyyah dan insaniyah atau basyariyah telah digagas oleh Rais Am PBNU KH. Achmad Siddiq (1926-1991) dan menjadi Keputusan Muktamar Nahdlatul Ulama Ke29 1 Rajab 1415 H/4 Desember 1994 di Cipasung Tasikmalaya. Harapannya, hasil kajian dapat menjadi rujukan demi terciptanya masyarakat dunia yang guyub rukun dan negeri makmur, baldatun thayyibatun wa rabbun ghafur.\rII. Islam Agama Kerahmatan\rPesan utama agama Islam bagi seluruh umat manusia yang dibawa Nabi Muhammad ? adalah pesan kerahmatan. Rahmat bagi seluruh alam yang diwujudkan dalam akhlaqul karimah kapan dan di manapun berada; dengan siapapun bergaul dan berhubungan sosial, seiring spirit al-Quran:\rوَمَا أَرْسَلْنَاكَ إ الَِّ رحَْْةًَ للِْعَالمَِيَ . )الأنبياء: 301(","part":1,"page":98},{"id":99,"text":"“Dan tidaklah Kami mengutusmu Muhammad kecuali sebagai rahmat kasih sayang bagi alam semesta.” (QS. Al-Anbiya: 107)\rKerahmatan Nabi Muhammad ? sebagai pengemban risalah dalam ayat ini bersifat umum.\rMenyeluruh bagi semua hal selain Allah, mencakup malaikat, jin, manusia, benda mati, hewan dan tumbuhan. Kerahmatannya mencakup seluruh manusia, baik yang mengufurinya, apalagi yang mengimaninya. Ibn Abbas ? menegaskan: 1... ه وَ عَ م فِ ََ ق مَ نْ آ مَنَ وَ مَ نْ ل مَْ ي ؤْمِ ن\r“Nabi Muhammad ? menjadi rahmat yang umum menyeluruh bagi orang yang mengimaninya dan orang yang tidak mengimaninya ...”\rBahkan menurut penjelasan Qadhi bermazhab Syafi’i negeri Persia, al-Muhaqqiq Jalaluddin ad-Dawwani (830-918 H/1427-1512 M), sebagaimana dikutip oleh Abu Sa’id al-Khadimi (w. 1156 H), kerahmatan Nabi Muhammad ? bagi orang yang mengufurinya tidak sebatas di dunia, namun hingga akhirat yang terwujudkan dalam syafaatnya bagi mereka, yaitu percepatan persidangan amal sehingga diringankan dari kengerian dan kedahsyatan hari kiamat:","part":1,"page":99},{"id":100,"text":"“Al-Muhaqqiq ad-Dawwani berkata dari sumber ulama lain: ‘Nabi Muhammad ? merupakan orang yang memberi syafaat bagi seluruh jin dan manusia. Namun syafaatnya bagi orang-orang yang mengufurinya adalah untuk mempercepat persidangan amal sehingga mereka diringankan dari kengerian hari kiamat; sementara syafaatnya bagi orang-orang yang mengimaninnya adalah untuk pengampunan dari dosa dan pengangkatan derajatnya. Karenanya, syafaat Nabi Muhammad ? bersifat menyeluruh berdasarkan firman Allah ?: ‘Dan tidaklah Kami mengutusmu Muhammad kecuali sebagai rahmat kasih sayang bagi alam semesta’ (QS. AlAnbiya: 107)’.”\rDemikian pula Nabi Muhammad ? meneguhkan komitmennya menjaga kerahmatan:\r“Diriwayatkan dari Abu Hurairah ?, ia berkata: ‘Dikatakan kepada Rasulullah ?: ‘Doakanlah keburukan bagi orang-orang musyrik’. Beliau menjawab: ‘Sungguh Aku tidak diutus sebagai pelaknat, namun Aku diutus hanya sebagai rahmat’.” (HR. Muslim)\rDalam menjelaskan hadits ini, pakar hadits Syarafuddin al-Husain bin Muhammad at-Thibi (w. 741 H) sebagaimana dikutip oleh al-Mula ‘Ali al-Qari (w. 1014 H) menerangkan:\r“Sungguh Aku hanya diutus unutk mendekatkan manusia kepada Allah dan rahmat-Nya dan Aku tidak diutus untuk menjauhkan mereka darinya. Karenanya perilaku melaknat menafikan haliyahku. Sebab itu, bagaimana Aku melakukan pelaknatan?”\rIII. Islam Agama Perdamaian","part":1,"page":100},{"id":101,"text":"Pesan perdamaian dalam artu penghentian permusuhan dan perselisihan, menjamin keamanan, menghindar dari kerusuhan, serta menjaga kerukunan dan ketentraman hidup, merupakan risalah ilahi yang telah diemban para nabi sejak Nabi Adam ?. Pesan perdamaian dalam wujud menebarkan salam secara verbal telah menjadi tradisi agama tauhid sejak Nabi Adam ? yang terus diwarisi hingga sekarang. . ه وَ\r“Mengucapkan pesan kedamaian dalam wujud salam secara verbal merupakan tradisi Nabi Adam ? dan keturunannya dari para nabi dan wali.”\rAl-Qur’an pun mengabadikan pesan perdamaian dalam berbagai ayatnya. Allah ? berfirman:\r“Wahai orang-orang yang beriman, masuklah kalian ke dalam kedamaian secara keseluruhan, dan jangalah kalian turuti langkah setan. Sungguh setan itu musuh yang nyata bagi kalian.” (QS. Al-Baqarah)\rMerujuk penafsiran Abu Ali al-Farisi (288-377 H/900-987 M), kata ‘silmi’ dalam ayat dapat dimaknai dengan arti perdamaian, sebagaimana dikutip oleh pakar tafsir Ahlussunnah wal Jama’ah dari Andalusia, Abu Hayyan al-Andalusi (654-745 H/1256-1344 M): 1... وَجَ ا وزَ أَب و عَ لِ نِالْ فَ ارِ سِ أَنْ ي كَونَ ال س لْ م هنَ ا ه وَ ا الَِّ ي ب مَِعْ نَ الصُّ لْ حِ . لأِ انَ الِْْ سْ لََ مَ ص ل حٌْ عََلَ الَْ قِ يقَ ةِ\r“Abu Ali al-Farisi membolehkan kata as-silmi dalam ayat ditafsirkan dengan makna perdamaian. Sebab sungguh hakikat Islam sebenarnya adalah perdamaian.”","part":1,"page":101},{"id":102,"text":"Pemaknaan serupa kemudian juga diamini oleh ulama mufassirin Ahlussunnah wal Jamaah lintas generasi, semisal Imam ar-Raghib al-Ashbihani (w. 502 H/1108 M) dalam kitabnya al-Mufradat fi Gharib al-Qur’an I/316-317, Imam Fakhruddin ar-Razi (544-604 H) dalam tafsirnya Mafatih al-Ghaib V/225,9 dan Ibn ‘Asyur (1296-1393 H/1879-1973) dalam tafsirnya at-Tahrir wa at-Tanwir. Berkaitan penafsiran ini, setelah meneliti berbagai kitab tafsir Muhammad as-Sayyid Thanthawi (1347-1431 H/1928-2010) dalam at-Tafsir al-Wasith menyatakan, pemaknaan kata as-silmi dengan arti perdamaian inilah yang disetujuinya dan yang disetujui pula oleh ahli tahqiq ulama mufassirin. Ia tegaskan pula, bahwa agama Islam hadir bukan untuk menebarkan peperangan dan permusuhan, namun untuk menunjukkan jalan hidayah dan keselamatan:\rفَ إ ا نِ دِي نَ… ك مْ مَا جَا ءَ للِْ حَرْ بِ وَا لْصَِ امِ ، وَإ ا نِ مَا جَاءَ للِْ هِ دَ اي ةَِ وَ للِ اس لََ مِ ال عَْ زِ يزِ الْ قَ وِ ي ا الَِّ ي ي رَ دُّ ا لَِّْعْ ت دَِاءَ ب مِِ ثْل هِِ . هَ ذَ ا ه وَ ا لمَْ عْ نَ ا ا لَِّي ن رََا ه ظَ ا هِ رًا فِ اْ ْ ي ةَِ. وَ هوَ مَا سَا رَ عَ ل يَْ هِ ال مْ حَ ق ق ونَ مِ نَ ال مْ فَ سِّي نَ.33\r“Sungguh agama kalian datang bukan untuk memerangi dan memusuhi manusia, namun datang untuk menunjukkan hidayah dan keselamatan yang kokoh dan kuat, yang melawan permusuhan dengan semisalnya. Inilah makna yang tepat yang Kami yakini dalam ayat ini. Pemaknaan seperti itulah yang dipedomani oleh ahli tahqiq dari golongan ulama mufassirin.”","part":1,"page":102},{"id":103,"text":"Adapun penafsiran kata as-silmi’ dengan makna Islam atau syariat Islam, tidak dapat menjadi dasar untuk menganggap bahwa umat Islam di Indonesia tidak menerapkan syariat Islam secara kaffah. Sebab, ketidakmungkinannya menerapkan beberapa hukum Islam secara rigid seperti qishash, rajam dan semisalnya, tidak mengeluarkannya dari kategori umat Islam yang telah penerapan syariat secara kaffah. Seperti orang tidak mampu shalat berdiri, syariat yang berlaku baginya adalah shalat dengan cara duduk, tidak perlu memaksakan berdiri. Bahkan bila hal itu memaksakan akan menimbulkan bahaya, maka haram.12\rBegitu pula dalam konteks hukum-hukum Islam yang tidak memungkinkan diterapkan di Indonesia, bila dipaksakan justru menimbulkan kemungkaran yang lebih besar, maka hukum menerapkannya juga haram.13 Rasulullah ? bersabda:\r“Perkara yang Aku cegah, maka jauhilah; dan perkara yang Aku perintahkan, maka lakukan semampu kalian.” (Muttafaq ‘Alaih)\rSelain ayat di atas masih banyak lagi seruan kedamaian dalam al-Quran, seperti al-Baqarah: 126, al-Anfal: 61, Hud: 118-119, an-Nahl: 125-128, al-Hujurat: 13, dan al-Mumtahanah: 8.14\rDemikian pula Nabi Muhammad ? pun dalam haditsnya menegaskan bahwa perdamaian harus diprioritaskan\r12…Ibn Hajar al-Haitami dan as-Syirwani, Tuhfah al-Muhtaj wa Hasyiyyah as-Syirwani, II/20.\r13…Baca selengkapnya, Tim Bahtsul Masail Himasal, Fikih Kebangsaan: Merajut Kebersamaan di Tegah Kebhinnekaan,","part":1,"page":103},{"id":104,"text":"(Kediri: Lirboyo Press dan LTN Himasal Pusat, 2018), ed.: Ahmad Muntaha AM, 31-33. Baca pula, Sulaiman al-Jamal, Hasyiyah al-Jamal ‘ala Syarh al-Manhaj, (Beirut: Dar al-Fikr, tth.), V/182-183; dan Abdul Qadir ‘Audah, at-Tasyri’ al-Jana’i fi alIslam, (Beirut: Muassasah ar-Risalah, 1412 H/1992 M), II/498.\r14…Tim Bahtsul Masail Himasal, Fikih Kebangsaan II Menebar Kerahmatan Islam, (Kediri: Lirboyo Press, LTN Himasal Pusat dan LBM PPL, 2019), ed.: Mubasysyarum Bih, 6-9:\r? وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَاذَا بَلَدًا آمِنًا وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرَاتِ مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ? قَالَ وَمَنْ كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلَى عَذَابِ النَّارِ ? وَبِئْسَ الْمَصِيرُ (البقرة: 126)\r? وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ ? إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (الأنفال: 61)\r? وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَا يَزَالُونَ مُخْتَلِفِينَ (118) إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ ? وَلِذَالِكَ خَلَقَهُمْ ? وَتَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ (119) (هود: 118-119)","part":1,"page":104},{"id":105,"text":"? ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ ? وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ ? إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ ? وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ (125) وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُمْ بِهِ ? وَلَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرِينَ (126) وَاصْبِرْ وَمَا صَبْرُكَ إِلَّا بِاللَّهِ ? وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَلَا تَكُ فِي ضِيقٍ مِمَّا يَمْكُرُونَ (127) إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا وَالَّذِينَ هُمْ مُحْسِنُونَ (128) (النحل: 125-128)\r? يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا ? إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ ? إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ (الحجرات: 13)\r? لَا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقَاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ ? إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ (الممتحنة: 8)\r? السَّلَامَ فَافْشُوا (رواه عبد الله بن الإمام أحمد، ورجاله ثقات)…\r“Diriwayatkan dari Ali bin bin Abi Thalib ?, ia berkata: ‘Rasulullah ? bersabda: ‘Sungguh setelah kewafatanku aka nada perselisihan atau urusan besar. Karenanya, jika kamu mampu untuk melakukan perdamaian, lakukanlah’.’” (HR. Abdullah bin al-Imam Ahmad. Para perawinya adalah perawi terpercaya)\rDari sini dapat dipahami, bahwa Islam adalah perdamaian. Islam hadir bukan untuk menebarkan peperangan dan permusuhan, namun untuk menunjukkan jalan hidayah dan keselamatan. Islam hadir ke dunia untuk menebar perdamaian di tengah-tengah kehidupan manusia.","part":1,"page":105},{"id":106,"text":"IV. Asas Relasi Muslim dan Non Muslim\rAsas hubungan antara Muslim dan Non Muslim bukanlah hubungan konflik dan perang (hirabah), melainkan hubungan saling memberi keselamatan dan hidup berdampingan secara damai, punya hak yang sama dalam perlindungan, jaminan keamanan dan hubungan sosial. Islam melarang keras berbuat lalim, menyakiti dan mencaci-maki penganut agama lain\r“Sungguh Islam mendasarkan hubungan kaum muslimin dengan kaum lainnya pada hubungan saling menjamin keselamatan dan keamanan, bukan atas dasar hubungan konflik dan peperangan.”16\rAl-Qur’an mengakui keniscayaan perbedaan yang ada di semesta alam, termasuk perbedaan agama dan pandangan keagamaan (akidah). Allah ? berfirman:\r“Jika Tuhanmu menghendaki, tentu Dia menjadikan manusia umat yang satu, tetapi mereka senantiasa berselisih pendapat, kecuali orang-orang yang diberi rahmat oleh Tuhanmu. Untuk Itulah Allah menciptakan mereka. Kalimat Tuhanmu (keputusan-Nya) telah ditetapkan: ‘Sungguh Aku akan memenuhi neraka Jahanam dengan jin dan manusia (yang durhaka) semuanya’.”\rDalam menyikapi perbedaan agama, Islam lebih mengedepankan sikap menyayangi dan toleransi, merajut ukhuwwah basyariyyah serta membangun hubungan harmonis. Karena inilah cerminan ajaran Islam sebenarnya.\rV. Islam Menjamin Kebebasan Beragama\rDi antara wujud pesan perdamaian yang dibawa Islam adalah jaminannya atas kebebasan agama atau hurriyyah al-‘aqidah yang selaras dengan penghormatan tinggi terhadap kemerdekaan manusia:\r15…Thanthawi, at-Tafsir al-Wasith, I/447-448.","part":1,"page":106},{"id":107,"text":"16…Selengkapnya baca, Tim Bahtsul Masail Himasal, Fikih Kebangsaan: Merajut Kebersamaan di Tegah Kebhinnekaan,\r49-58. Baca pula, Muhammad Sa’id Ramdhan al-Buthi, al-Jihad fi al-Islam Kaifa Nufhimuh wa Kaifa Numarisuh, (BairutDamaskus: Dar al-Fikr al-Mu’ashir dan Dar al-Fikr, 1414 H/1993 M), cetakan pertama, 120-121; Adil Ahmad Abdul Maujud, Takmilah al-Majmu’ Syarh al-Muhaddzab, (Bairut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah, tth.), XXIV/113-117; Ahmad ibn asSyaikh Hijazi al-Fasyani, al-Majalis as-Saniyyah fi al-Kalam ‘ala al-Arba’in an-Nawawiyyah, (Mesir: al-Maimuniyyah, tth.), 94; dan al-Qadhi Abu al-Fadhl ‘Iyadh al-Yahshabi dan Ahmad bin Muhammad as-Syumunni, as-Syifa’ bi Ta’rif Huquq alMushtafa dan Muzil al-Khafa’ ‘an Alfazh as-Syifa’, (Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, tth.), I/75.\r“Tidak ada paksaan dalam (menganut) agama (Islam). Sungguh telah jelas antara jalan yang benar dari jalan yang sesat. Karenanya orang yang mengingkari thaghut dan mengimani Allah, sungguh telah berpegangan pada simpul tali yang sangat kuat dan tidak akan putus. Allah Maha\rMendengar lagi Maha Melihat.” (QS. al-Baqarah: 256)","part":1,"page":107},{"id":108,"text":"Tokoh mufassirin sekaligus penyebar mazhab Syafi’i di negeri Transoxania Asia Tengah, Imam alQaffal al-Kabir (291-365 H/904-976 M) sebagaimana dikutip oleh Imam Fakhruddin ar-Razi (455-606 H/1150-1210 M), menyatakan, maksud ayat adalah Allah ? tidak membangun keimanan manusia atas dasar tekanan dan paksaan. Sebaliknya Allah ? membangunnya dengan dasar kemerdekaan dan kebebasan pilihan hati manusia. Nalarnya, setelah Allah ? menjelaskan dalil-dalil tauhid dengan sangat terang dan tidak dapat ditentang (seperti dalam ayat Kursi dan semisalnya), dalam ayat ini Allah ? menegaskan bahwa tidak ada lagi alasan apapun bagi orang kafir untuk menolak keimanan dan menetapi kekufuran. Akan tetapi, karena penjelasan yang sangat terang ternyata juga tidak dapat diterima, maka jalan satu-satunya untuk membuatnya beriman adalah dengan tekanan dan paksaan. Namun hal itu tidak boleh dilakukan di dunia ini, sebab dunia adalah dar al-ibtila’ atau tempat ujian bagi manusia untuk beriman atau tidak. Andaikan manusia boleh ditekan dan dipaksa agar beriman, niscaya fungsi dunia sebagai tempat ujian tidak berarti lagi.\rLebih jauh, menurut ar-Razi ayat di atas juga selaras dengan ayat-ayat lain seperti:","part":1,"page":108},{"id":109,"text":"“Katakanlah, kebenaran al-Qur’an ini berasal dari Tuhan kalian. Karenanya, siapa saja yang menghendaki beriman, maka ia merdeka untuk beriman; dan siapa saja yang menghendaki kekufuran, ia juga bebas menetapi kekufuran. Sungguh telah Kami siapkan neraka bagi orangorang yang zalim, yang gejolaknya mengepung mereka. Jika mereka meminta minum, niscaya mereka akan diberi air minum laksana besi yang mendidih yang membakar wajah. Itulah minuman yang paling jelek dan tempat istirahat yang paling buruk. (QS. al-Kahfi: 29)\r“Andaikan Tuhanmu menghendaki, niscaya semua orang di bumi akan beriman seluruhnya. Apakah kamu akan memaksa manusia (dengan apa yang tidak dikehendaki Allah dari mereka), sehingga mereka menjadi orang-orang yang beriman semua?” (QS. Yunus: 99)\r“(3) Boleh jadi kamu Muhammad akan membinasakan dirimu karena orang-orang kafir tidak beriman. (4) Bila menghendaki, niscaya Kami turunkan kepada mereka tanda-tanda kebesaran Tuhan, sehingga leher mereka tunduk kepadanya.” (QS. as-Syu’ara: 3-4)\rBahkan menurut ar-Razi, kalimat قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ menguatkan penafsiran tersebut. Sebab dengan kalimat itu Allah ? menegaskan, bahwa berbagai dalil dan penjelasan kebenaran al-Quran telah begitu terang benderang dan tidak menyisakan penjelasan apapun setelahnya agar mereka mau beriman kecuali dengan cara kekerasan, intimidasi dan pemaksaan. Namun demikan hal itu tidak tidak diperbolehkan karena menafikan ujian taklif bagi manusia di dunia.","part":1,"page":109},{"id":110,"text":"Penafsiran semacam ini juga diamini oleh para mufassirin Ahlussunnah wal Jama’ah lainnya, seperti Nizhamuddin al-Hasan bin Muhammad an-Naisaburi (w. 805 H/1446 M) dalam tafsirnya Ghara’ib al-Qur’an dan Jalaluddin as-Suyuthi (849-911 H/1445-1505 M) dalam tafsirnya Qathf al-Azhar fi Kasyf al-Asrar.\rDemikian pula Ibn Qayyim al-Jauziyah (691-751 H/1292-1350 M) dalam tafsirnya Bada’i atTafsir, sebagaimana dikutip oleh Yusri as-Sayyid Muhammad ia menegaskan ayat ini berpola nafi namun bermakna nahi. Maksudnya ‘jangan kalian paksa seorangpun untuk masuk Islam’, dan menurut pendapat shahih ayat ini tetap dalam keumumannya, berlaku bagi seluruh non muslim.\rBahkan Ibn al-Qayyim menegaskan, siapapun yang memahami secara benar sirah Nabi ?, maka akan terang baginya bahwa beliau sama sekali tidak pernah memaksa seorangpun untuk masuk agama Islam. Ia hanya memerangi orang kafir yang lebih dulu memeranginya. Sementara orang yang mempunyai kesepakatan damai dengannya sama sekali tidak dipaksa masuk Islam. Justru Nabi ? diperintahkan untuk memenuhi dan menjaga kesepakatan tersebut, sesuai firman Allah ?: )1فَمَا اسْتَقَامُوا لَكُمْ فَاسْتَقِيمُوا لَهُمْ (التوبة: 7)\r“Maka selama mereka (Bani Kinanah dan Bani Dhamrah) berlaku lurus terhadap kalian (dengan tidak melanggar perdamaian Hudaibiyah), maka berlaku luruslah kalian terhadap mereka (dengan menjaga kesepakatan sampai waktunya habis).” (QS. at-Taubah: 7)\rDengan penjelasan yang sama dalam Hidayah al-Hayara kemudian Ibn al-Qayyim menutupnya dengan menari Kesimpulan","part":1,"page":110},{"id":111,"text":"والمقصود أنه ? لم يُكْرِهْ أحدًا على الدخول في دينه البتة، وإنما دخل الناس في دينه اختيارًا وطوعًا.\r“Maksud dari kebijakan Nabi ? selalu menjaga perjanjian damai adalah, sungguh Nabi ? tidak memaksa seorangpun agar masuk agamanya sama sekali. Niscaya, orang-orang Arab masuk agamanya dengan sukarela dan pilihan hati mereka.”\rVI. Toleransi Terhadap Non Muslim\rToleransi beragama adalah sikap menghargai keyakinan atau kepercayaan orang lain yang berbeda. Dalam Islam, toleransi merupakan salah satu perilaku luhur sangat dijunjung tinggi. Allah ? berfirman\r“Semoga Allah menjadikan di antara kalian (wahai orang-orang beriman) dengan orang-orang yang kalian musuhi dari para kerabat kalian yang musyrik kecintaan sesudah kebencian, kasih sayang sesudah permusuhan dengan membuat dada mereka lapang menerima Islam. Allah Maha Pengampun bagi hamba-hambaNya, juga Maha Penyayang kepada mereka.” (QS. AlMumtahanah: 8)\rMenafsirkan ayat ini, Imam al-Qusyairi menyatakan bahwa terhadap non muslim yang berbudi pekerti atau bersikap baik terhadap orang Islam, maka orang Islam diperintahkan bersikap baik pula terhadap mereka. Hal ini sesuai pesan Nabi ?:\r“Sungguh Allah Dzat Yang Maha Lembut, yang menyukai kelembutan (bukan kekerasan) dalam seluruh urusan.” (Muttafaq ‘Alaih)","part":1,"page":111},{"id":112,"text":"Toleransi terhadap agama lain23 yang berkembang di masyarakat merupakan keniscayaan, demi terbangunnya kerukunan antarumat beragama di tengah pluralitas. Bahkan Islam mengajarkan agar berpekerti baik terhadap semua manusia tanpa memilih-milih, terhadap orang yang seagama maupun tidak, dan terhadap orang shaleh maupun sebaliknya. Al-Hakim at-Tirmidzi dalam Nawadir al-Ushul meriwayatkan:\r…---\rيَنْبَغِي أَنْ يُبْرِزَ إِحْسَانَهُ مَعَ خَلْقِهِ فِي ظَاهِرِهِ، وَقَدْ قِيلَ: إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يُعَامِلُ الْأَبْرَارَ بِالْكَرَمِ، وَإِنَّ كَمَالَ الْخُلُقِ فِي رِعَايَةِ الْخَلْقِ، وَقَدْ رُوِيَ فِي نَوَادِرِ الْحَكِيمِ التِّرْمِذِيِّ عَنْهُ ? أَنَّهُ قَالَ: أَحَبُّ النَّاسِ إِلَى اللَّهِ أَنْفَعُهُمْ لِلنَّاسِ.\r“Rasulullah ? bersabda: ‘Allah memberi wahyu kepada Ibrahim ?: ‘Ibrahim baguskanlah akhlakmu meskipun terhadap orang-orang kafir, niscaya engkau akan masuk ke tempat orang-orang yang berbuat baik. Sebab ketetapan-Ku telah mendahului bagi orang yang baik akhlaknya yaitu Aku akan meneduhkannya di (bawah naungan) Arsy-Ku, Aku menempatkannya di dalam surga-Ku dan Aku akan mendekatkannya dari berdekatan dengan rahmat-Ku.” (HR. Al-Hakim at-Tirmidzi dalam kitab Nawadirnya)\rBerkaitan hadits ini al-Hakim at-Tirmidzi menjelaskan:\rوَحُسْنُ الْخُلُقِ عَلَى ثَلَاثَةِ مَنَازِلَ: أَوَّلُهَا أَنْ يُحَسِّنَ خُلُقَهُ مَعَ أَمْرِهِ وَنَهْيِهِ، وَالثَّانِيَةُ أَنْ يُحَسِّنَ خُلُقَهُ مَعَ جَمِيعِ خَلْقِهِ، وَالثَّالِثَةُ أَنْ يُحَسِّنَ خُلُقَهُ مَعَ تَدْبِيرِ رَبِّهِ، فَلَا يَشَاءُ إِلَّا مَا يَشَاءُ رَبُّهُ.","part":1,"page":112},{"id":113,"text":"“Dan akhlak baik terdiri dari tiga (3) tingkatan. Pertama akhlak ketika terhadap perintah dan larangan Allah. Kedua akhlak baik terhadap seluruh makhluk Allah. Ketiga akhlak baik terhadap pengaturan Allah, sehingga ia tidak menginginkan (apapun) kecuali hal yang dikehendaki oleh Tuhan untuknya.”\rSementara al-‘Arif Ibn Arabi secara lebih tegas mengajarkan, bahwa orang yang hendak meraih derajat menjadi kekasih Allah hendaknya berakhlak baik terhadap seluruh makhuk-Nya, baik yang mukmim maupun yang kafir, yang taat maupun yang maksiat. Sebagaimana dikutip oleh alHafiz al-Munawi ia mengatakan:\rيَنْبَغِي لِطَالِبِ مَقَامِ الْوِلَايَةِ أَنْ يُحَسِّنَ خُلُقَهُ لِجَمِيعِ الْخَلْقِ مُؤْمِنِهِمْ وَكَافِرِهِمْ، طَائِعِهِمْ وَعَاصِيهِمْ، وَأَنْ يَقُومَ فِي الْعَالَمِ مَقَامَ الْحَقِّ فِيهِمْ، فَإِنَّ الْمَرْءَ عَلَى دِينِ خَلِيلِهِ، فَمِنْ شُمُولِ الرَّحْمَةِ وَعُمُومِهَا لِطَوَائِفِهِمْ أَنْ لَا يُشْعِرَهُمْ أَنَّ ذَلِكَ الْإِحْسَانَ مِنْهُ، فَمَنْ عَامَلَ الْخَلْقَ بِهَذِهِ الطَّرِيقَةِ صَاحَبَ اللَّهَ، وَإِذَا لَمْ يَسْتَطِعْ بِالظَّاهِرِ لِعَدَمِ الْوُجُودِ أَمَدَّهُمْ بِالْبَاطِنِ، فَيَدْعُو لَهُمْ بَيْنَهُ وَبَيْنَ رَبِّهِ، وَهَكَذَا فِي اللَّيْلِ، فَهُوَ رَحْمَةٌ كُلُّهُ.","part":1,"page":113},{"id":114,"text":"“Orang yang mencari derajat sebagai kekasih Allah hendaknya berakhlak baik kepada seluruh manusia, baik kepada yang mukmin maupun yang kafir, dan yang taat maupun yang durhaka; dan hendaknya kelakuannya di jagad raya seperti perlakuan Allah al-Haqq kepada makhlukNya?sebab sungguh orang (pasti) sesuai dengan kebiasaan kekasihnya?, yakni mencurahkan belas kasih dan kelembutannya yang luas sekira ia membuat mereka tidak merasa bahwa kebaikan itu berasal darinya. Maka barangsiapa berperilaku kepada manusia dengan cara seperti ini niscaya menjadi nyatalah kedudukannya sebagai kekasih Allah. Bila secara lahiriah ia tidak mampu melakukannya karena tidak menemukan medianya, maka hendaknya ia membantu mereka secara samar, yaitu dengan mendoakan kebaikan bagi mereka secara diam-diam antara ia dengan Tuhannya. Beginilah akhlak seorang kekasih, sepenuhnya yang ada hanyalah kasih sayang.”\rKemudian dalam rangka mendakwahkan agama Islam sebagai rahmat bagi semesta alam, toleransi dapat dipraktekkan dengan menjalin mu'amalah zhahirah (pergaulan sosial) yang baik antarumat beragama, memberi jaminan keselamatan jiwa dan harta, serta tidak mengganggu pengamalan keyakinan agama lain.\rNamun, penerapan toleransi kaum muslimin terhadap pemeluk agama lain perlu memperhatikan batas-batasnya sebagai berikut:\rA.…Tidak melampaui batas akidah sehingga terjerumus dalam kekufuran, seperti rela dengan kekufuran, dan menganggap benar seluruh agama.","part":1,"page":114},{"id":115,"text":"B.…Tidak melampaui batas syariat sehingga terjerumus dalam keharaman, seperti seperti melakukan hal-hal yang dapat memunculkan kerelaan kepada agama lain, atau toleransi yang disertai sikap ta’zhim (mengagungkan) kekufuran.\rNamun demikian, dalam tataran detail kasus per kasus terkadang hukumnya berbeda-beda atau diperselisihkan ulama. Semisal suatu aktifitas yang melibatkan muslim-non muslim, terkadang dinilai sebagai sesuatu yang haram karena i’anah ala al-ma’shiyyah oleh sebagian ulama, namun ulama lain tidak menganggapnya haram karena alasan tersebut tidak menemukan relevansinya. Sebab itu, kajian atas kasus per kasus secara detail menjadi keniscayaan yang tidak terelakkan demi terciptanya toleransi antarumat beragama yang sesuai dan sebangun dengan prinsip-prinsip Ahlussunnah wal Jama’ah.\rVII. Permasalahan Fiqhiyyah Lintas Agama\rAkhir-akhir ini banyak persoalan yang muncul mengenai hubungan toleransi antar umat beragama, seperti persoalan perlindungan aktifitas keagamaan, legalitas pendirian tempat ibadah, mengucapkan selamat hari raya agama lain, menghadiri undangan dan mengikuti perayaan hari raya agama lain yang bernuansa kebaktian, dan semisalnya. Permasalahan riil seperti ini perlu segera direspon, dan dikaji secara fiqhiyyah, apakah persoalan-persoalan tersebut mendapat pembenar dari agama atau justru dilarang oleh agama. Mengingat kemajukan masyarakat yang sangat beragam.\rA. Perlindungan Aktifitas Keagamaan","part":1,"page":115},{"id":116,"text":"Setiap warga negara memiliki hak perlindungan dalam aktifitas keagamaannya. Mereka bebas menjalankan ritual ibadah, berdasarkan agama yang mereka yakini, tanpa tekanan dan persekusi dari pihak lain. Seperti merayakan natal bagi umat Kristen dan Katolik, nyepi bagi umat hindu, waisak bagi umat budha, dan semisalnya.\rDalam Piagam Madinah yang diprakarsai Nabi Muhammad ? disebutkan, seluruh warga negara baik muslim atau non muslim, seluruhnya diberi keleluasaan dan kebebasan untuk memeluk dan menjalankan ritual ibadah sesuai agamanya masing-masing, seperti riwayat Ibn Ishaq yang dikutip Ibn Hisyam dalam as-Sirah an-Nabawiyah\r:\r“Sungguh kaum Yahudi Bani ‘Auf adalah satu umat bersama kaum Mukminin. Bagi kaum Yahudi agama mereka, bagi kaum Muslimin agama mereka, serta budak-budaknya dan dirinya kecuali orang yang menganiaya dan berdosa, maka ia tidak melakukan kerusakan kecuali terhadap dirinya sendiri dan keluarganya ...”\rBegitupun juga saat sahabat Khalid bin Walid ? melakukan perjanjian dengan penduduk non muslim daerah ‘Anat. Dalam perjanjian tertulis bahwa sahabat Khalid bin Walid ? memperbolehkan mereka untuk melaksanakan aktifitas atau ritual keagamaannya, seperti menabuh lonceng, mengeluarkan salib mereka, dan lain semisalnya. Bahkan, sinagong, gereja, atau tempat ibadah mereka dibiarkan dan tidak boleh dirobohkan.","part":1,"page":116},{"id":117,"text":"Memberikan perlindungan dan jaminan keamanan bagi non muslim dalam aktifitas atau ritual keagamaannya di Indonesia yang jelas-jelas dilindungi oleh negara adalah suatu keniscayaan, karena merupakan upaya untuk menghindari kezaliman terhadap mereka yang dilarang oleh agama dan membantu pemerintah dalam menjaga keharmonisan sosial dan stabilitas nasional di tengah kemajemukan bangsa. Dalam konteks seperti inilah aparat dan masyarakat muslim memberikan perlindungan dan jaminan keamanan.\rMemberikan perlindungan seperti itu bukan termasuk upaya membantu kemaksiatan (i’anah ‘ala al-ma’shiyyah). Kalaupun ada anggapan demikian, maka tidak dapat menjadi kebenaran tunggal. Sebab tanpa diberi perlindungan, ritual keagamaan non muslim tetap berjalan, sehingga pemberian perlindungan bukan merupakan pemicu dalam terjadinya kemaksiatan. Demikian pula merujuk salah satu pendapat dalam khazanah mazhab Maliki yang menyatakan bahwa non muslim tidak dianggap bermaksiat dalam aktifitas keagamaannya\r“Dan membuka bazar di sekitar gereja saat hari rayanya tidak dimakruhkan berdasarkan pendapat yang menyatakan bahwa non muslim tidak dianggap bermaksiat dalam aktifitas perayaan hari rayanya di gereja kecuali setelah beriman. Berdasarkan pendapat ini dalam Sima’ Zunan (riwayat Abdul Malik bin al-Husain [w. 232 H]), Ibn Wahb ([w. 197 H ] sebagai murid langsung Imam Malik) membolehkan seorang muslim pergi mengantar ibunya yang (beragama Nasrani) pergi ke (untuk beribadah) ke gereja.”","part":1,"page":117},{"id":118,"text":"Berbagai kasus teror yang terjadi di tempat peribadatan non muslim, seperti saat dilaksanakannya momentum perayaan keagamaan menunjukkan adanya gangguan terhadap mereka. Tragedi kezaliman seperti itu telah mencoreng nama agama dan umat Islam, sebab selain identitas para pelakunya diketahui beragama Islam, mereka juga mengatasnamakan Islam atas berbagai aksi terornya. Dalam kondisi demikian aparat dan masyarakat muslim memberikan perlindungan dan jaminan keamanan. Selain diharamkan, tindak kejahatan seperti itu sangat merugikan Islam sendiri dan bertentangan dengan prinsip-prinsipnya. .\r“Di antara tujuan syariat adalah memperindah citra Islam.”\rB. Legalitas Pendirian Tempat Ibadah35\rDalam konteks Indonesia, Undang-Undang Dasar 1945 melindungi kebebasan menjalankan kegiatan keagamaan bagi setiap warga negara. Sementara di dalam aturan yang lebih teknis, pemerintah melalui Kemendagri dan Kemenag juga telah mengeluarkan Peraturan Bersama Menteri Agama Nomor 9 Tahun 2006 dan Menteri Dalam Negeri Nomor 8 Tahun 2006 tentang Pedoman Pelaksanaan Tugas Kepala Daerah/Wakil Kepala Daerah dalam Pemeliharaan Kerukunan Umat Beragama, Pemberdayaan Forum Kerukunan Umat Beragama dan Pendirian Rumah Ibadat. Dalam Pasal 14 secara teknis dijelaskan tata cara dan aturan pembangunan rumah ibadah sebagai berikut:\r(1)…Pendirian rumah ibadat harus memenuhi persyaratan administratif dan persyaratan teknis bangunan gedung.\r(2)…Selain memenuhi persyaratan sebagaimana dimaksud pada ayat 1 pendirian rumah ibadat harus memenuhi persyaratan khusus meliputi:","part":1,"page":118},{"id":119,"text":"a.…Daftar nama dan kartu tanda penduduk pengguna rumah ibadat paling sedikit 90 (sembilan puluh) orang yang disahkan oleh pejabat setempat sesuai dengan tingkat batas wilayah sebagaimana dimaksud dalam pasal 13 ayat 3;\rb.…Dukungan masyarakat setempat paling sedikit 60 (enam puluh) orang yang disahkan oleh lurah/kepala desa;\rc.…Rekomendasi tertulis kepala kantor departemen agama kabupaten/ kota dan;\rd.…Rekomendasi tertulis forum komunikasi umat beragama kabupaten/kota.\r(3)…Dalam hal persyaratan sebagaimana dimaksud pada ayat (2) huruf a terpenuhi, sedangkan persyaratan huruf b belum terpenuhi, pemerintah daerah berkewajiban memfasilitasi tersedianya lokasi pembangunan rumah ibadat.\rBerkaitan hal ini, pendapat Syekh Muhammad Sa’id Ramadhan al-Buthi yang menyatakan bahwa parameter paling tepat dalam syariat bagi pendirian rumah ibadah non muslim adalah sesuai kebutuhan, menemukan relevansinya. Ia mengatakan:\r“Apa yang menjadi permasalahan ketika pemerintah melarang pendirian gereja baru/tambahan di tempat umat Islam? Padahal diketahui bahwa ketiadaan gereja di daerah tersebut di waktu sebelumnya menunjukkan bahwa gereja tersebut memang tidak dibutuhkan. Dengan demikian tidak ada alasan untuk membolehkan warga non muslim mendirikan rumah ibadah di daerah yang sebenarnya tidak dibutuhkan. Dan tidak ada ukuran lebih detail dan lebih jelas dalam mengukur kondisi pelarangan dan pembolehan pendirian rumah ibadah bagi non muslim, daripada ukuran dibutuhkan dan tidaknya. Inilah parameter syariat dalam permasalahan ini.”","part":1,"page":119},{"id":120,"text":"Dengan demikian, siapapun tidak boleh menghalangi hak peribadatan warga negara non muslim dengan melarang mereka mendirikan rumah ibadah, selama memenuhi prosedur dan persyaratan yang ditetapkan dalam regulasi negara. Perusakan atau penghancuran rumah ibadah non muslim merupakan perbuatan yang sangat ditentang keras oleh agama Islam. Perbuatan seperti itu termasuk perilaku zalim yang pelakunya kelak akan menjadi musuh Nabi Muhammad\r?\r“Ingatlah! Barangsiapa yang menzalimi, mengurangi hak, membebani melebihi kemampuan, atau mengambil sesuatu tanpa kerelaan dari non muslim yang terikat perjanjian damai, maka aku yang akan menjadi lawan yang mengalahkan hujjahnya di hari kiamat.” (HR. Abu Dawud dan sanadnya tidak bermasalah).\rApalagi jika perusakan rumah ibadah itu dilakukan dengan cara bom bunuh diri yang membunuh banyak korban. Pelaku kejahatan tersebut bahkan berpotensi tidak dapat mencium aroma wangi surga, meski tercium dari jarak perjalanan 40 tahun, sebagaimana ancaman Nabi\r“Orang yang membunuh non muslim yang berdamai dengan kita, maka ia tidak akan mencium wangi surga. Sungguh aroma surga tercium dari jarak 40 tahun perjalanan.” (HR. al-Bukhari)\rC. Mengucapkan Selamat Hari Raya Agama Lain","part":1,"page":120},{"id":121,"text":"Berkaitan dengan hukum mengucapkan selamat hari raya agama lain , ulama terdahulu menyatakan haram, sedangkan mayoritas ulama mu’ashirin membolehkannya. Al-Khatib Al-Syirbini dalam Mughni al-Muhtaj berpendapat bahwa orang yang mengucapkan selamat atas hari raya non muslim berhak mendapatkan ta’zir.39 Selain karena terdapat unsur tasyabbuh, keharaman tersebut juga karena mengucapkan selamat kepada mereka sama dengan mengucapkan selamat atas\rPedoman Pelaksanaan Tugas Kepala Daerah/Wakil Kepala Daerah dalam Pemeliharaan Kerukunan Umat Beragama, Pemberdayaan Forum Kerukunan Umat Beragama dan Pendirian Rumah Ibadat.\r38…Al-Buthi, al-Jihad fi al-Islam, 139.\r39…Muhammad al-Khatib as-Syirbini, Mughni al-Muhtaj ila Ma’rifah Alfazh al-Minhaj, (Bairut: Dar al-Fikr, tth.), IV/194.\rPlus) 16\rpenyembahan mereka terhadap tuhan selain Allah. Namun demikian, masih merujuk pendapat ulama salaf, dalam kondisi tertentu sekira sangat diperlukan dan terdapat kemaslahatan dalam mengucapkannya, maka hukumnya diperbolehkan. Misalnya seorang pejabat publik yang tertutut untuk mengucapkannya untuk menghindari kesan diskriminatif terhadap warganya. Dalam konteks kemaslahatan seperti ini Imam as-Subki menjelaskan:\r“Telah diketahui bahwa memakai pakaian khas orang kafir dan mengucapkan kalimat kekufuran adalah tindakan yang menyebabkan kafir jika dilakukan tanpa ada paksaan. Jika dalam mengucapkannya aka nada maslahat bagi umat Islam maka hukumnya sama seperti orang yang dipaksa melakukannya.”","part":1,"page":121},{"id":122,"text":"Sementara ulama mu’ashirin berpandangan, bahwa ucapan selamat hari raya kepada pemeluk agama lain bukan merupakan ucapan selamat terhadap penyembahan tuhan mereka, namun lebih sebagai bentuk toleransi dan perbuatan baik (al-birr), seperti disebutkan dalam firman Allah\r“Semoga Allah menjadikan di antara kalian (wahai orang-orang beriman) dengan orang-orang yang kalian musuhi dari para kerabat kalian yang musyrik kecintaan sesudah kebencian, kasih sayang sesudah permusuhan dengan membuat dada mereka lapang menerima Islam. Allah Maha Pengampun bagi hamba-hambaNya, juga Maha Penyayang kepada mereka.” (QS. AlMumtahanah: 8)\rTerlebih apabila orang-orang non muslim mengucapkan selamat kepada umat Islam saat perayaan hari raya umat Islam, sudah seharusnya orang muslim juga mengucapkan selamat hari raya kepada mereka. Sebab ucapan selamat merupakan budi pekerti baik, dan sudah seharusnya seorang muslim memiliki budi pekerti yang lebih baik. Allah ? berfirman: )86 :وَإذَِا َ يي تمْ بتَِحِ اي ة فحََيُّوا بأََِ ْسَنَ مِنْهَا ... )النساء\r“Dan apabila kalian diberi sebuah peghormatan, maka balaslah dengan penghormatan yang lebih baik …” (QS. An-Nisa : 86).\rSebab itu, tidak ada larangan memberikan ucapan selamat kepada mereka saat momen hari raya dengan ucapan yang tidak bertentangan dengan dasar-dasar prinsip Islam, seperti pembenaran terhadap salib. Adapun kalimat-kalimat yang biasa digunakan untuk mengucapkan selamat pada mereka saat momen hari raya, itu semua tidak mengandung unsur yang bertentangan terhadap prinsip dasar Islam.","part":1,"page":122},{"id":123,"text":"Di antara ulama yang memperbolehkan mengucapkan selamat hari raya terhadap agama lain adalah Syaikh Muhammad Sa’id Ramadhan al-Buthi. Dalam salah satu fatwa saat ditanya tentang kebolehan mengucapkan selamat hari raya kepada non muslim khususnya kaum Nasrani, ia membolehkan ucapan selamat atas berbagai momentum kebahagaian mereka dengan syarat tidak ikut serta dalam ibadahnya. Demikian pula Syaikh Abdullah bin Bayyah setelah mengutip fatwa atas kebolehannya dalam Shina’ah al-Fatwa, ia kemudian menberi catatan dengan mengutip perbedaan pendapat ulama tentang memberi ucapan selamat atau tahni’ah kepada non muslim, ada yang haram, makruh, dan ada yang mubah. Pendapat terakhir inilah yang dipegangi olehnya.44\rD. Menghadiri Undangan dan Mengikuti Perayaan Hari Raya Agama Lain yang Bernuansa Kebaktian\rIndonesia sangat menjunjung tinggi toleransi dalam beragama. Masyarakat Indonesia juga tergerak untuk selalu menjaga kerukunan dan kesatuan antarumat beragama agar terpelihara keharmunisan sosial dalam kehidupan hidup bersama. Salah satu bentuk toleransi yang tidak jarang dilakukan oleh agama lain kepada masyarakat muslim adalah dengan mengundang muslim untuk menghadiri dan mengikuti hari rayanya.\rMenghadiri dan mengikuti hari raya agama lain yang bernuansa kebaktian agama (dzat asshibghah ad-diniyyah), yang mana di dalamnya para pemeluknya melakukan ibadah kepada Tuhannya dengan berbagai ritual keagamaan, baik di tempat ibadah maupun tempat lainnya, hukum asalnya tidak diperbolehkan sesuai pendapat yang disepakati para ulama.","part":1,"page":123},{"id":124,"text":"Setidaknya ada dua dalil yang mendasari hukumnya. Dalil pertama\r“Dan orang-orang yang tidak memberikan kesaksian palsu, dan ketika mereka bertemu dengan orang-orang yang mengerjakan perbuatan tidak berfaedah, mereka lalui (saja) dengan menjaga kehormatan dirinya.” (QS. al-Furqan: 72)\rDalam Tafsir al-Qurthubi disebutkan, suatu riwayat Ibn ‘Abbas ? memberikan penafsiran ayat dengan orang-orang yang tidak menghadiri hari raya keagamaan non muslim. Demikian pula interpretasi Imam Mujahid yang dikutip dalam Tafsir al-Baghawi juga memberikan penafsiran serupa. Ar-Razi menambahkan, menghadiri perayaan agama lain menunjukkan kerelaan padanya.\rSudah barang tentu rela dengan suatu kemaksiatan adalah kemaksiatan tersendiri. Tafsiran ini didukung Ibn Muflih dari kalangan Hanabilah dalam al-Adab Al-Syar’iyyah yang mengatakan bahwa haram menghadiri perayaan keagamaan non muslim dengan berdasarkan ayat di atas.\rDalil kedua, keharaman menghadiri perayaan agama lain didasarkan pada hukum keharaman menyerupai orang-orang non muslim. Pendapat ini didukung oleh as-Suyuthi dalam Haqiqah alSunnah wa al-Bid’ah. Dalam hadis dikatakan\r“Tidak termasuk golonganku orang yang menyerupai golongan lain. Janganlah kalian menyerupai orang Yahudi dan Nasrani.” (HR. at-Tirmidzi dan ia berkata: “Sanadnya lemah”.)","part":1,"page":124},{"id":125,"text":"Namun demikian dalam kondisi tertentu, saat terjadi pertentangan antara resiko menghadirinya dan resiko tidak menghadirinya yang lebih besar, atau bertentangan dengan kemaslahatan menghadirinya yang lebih besar, hukumnya boleh. Hal ini berdasarkan kaidah, irtikabu akhaf ad dhararain li daf'i a'lahuma, kebolehan mengambil resiko terkecil untuk menghindari resiko yang lebih besar. Namun demikian kondisi seperti ini jarang terjadi, sehingga tidak boleh dipraktekkan secara luas.\rE. Takziah Jenazah Non Muslim dan Penguburannya\rDalam suasana kehidupan harmonis dari masyarakat yang majemuk dan berbeda latar belakang agama, ketika salah seorang anggota keluarga non muslim ada yang meninggal, maka Islam menganjurkan pemeluknya untuk bertakziyah kepadanya, baik yang orang meninggal muslim maupun non muslim. Semisal dengan mendatanginya dan mengucapan takziyah: 53\r“Semoga Allah memberi ganti kepadamu dan jumlah(golongan)mu tidak berkurang.”\rYang sangat penting diperhatikan saat bertakziyah atas kematian non muslim adalah tidak menyebutnya dengan suatu keburukan sehingga dapat menyinggung keluarganya. Bahkan Nabi Muhammad dengan tegas melarang orang menyebutkan keburukan Abu Jahal saat kematiannya dengan bersabda:\r“Janganlah kalian caci-maki orang-orang yang telah meninggal dunia karena dapat menyakiti orang-orang yang masih hidup.” (HR. at-Tirmidzi, Ahmad dan Ibn Hibban)","part":1,"page":125},{"id":126,"text":"Bahkan dalam fatwa kutipan Syekh Abdullah bin Bayyah disampaikan, seorang muslim boleh mengiring (tasyyi’) pemakaman jenazah orang tua atau kerabatnya yang non muslim. Ia juga bolehboleh saja menghadiri upacara keagamaan yang biasanya diselenggarakan untuk jenazah non muslim di gereja dan berbagai tempat ibadah lainnya, namun dengan syarat tidak ikut-ikutan dalam ibadah dan ritual keagamaannya. Ia juga boleh menghadiri pemakamannya. Namun demikian hendaknya niatnya di hati adalah memenuhi hak kekeluargaan khususnya saat terjadi musibah, menguatkan hubungan persaudaraan dan menghindarkan diri dari hubungan buruk atas ketidakhadirannya dalam nuansa kesedihan seperti ini.\rSementara terkait penguburan, jenazah non muslim memang wajib pisah dari jenazah muslim, supaya tidak tercampur antara makam muslim dan non muslim. Menurut Imam an-Nawawi dalam kitab ar-Raudah, jenazah muslim tidak boleh dicampur atau dimakamkan di tempat pemakaman non muslim. Begitu juga sebaliknya. Namun menurut Imam Ibn Qasim, jika dalam kondisi mendesak atau darurat, hukumnya diperbolehkan.\rDiputuskan di : Lamongan\rPada tanggal : 5-6 Rajab 1441 H/29 Februari - 1 Maret 2020 M\rBahtsul Masail Syuriyah Pengurus Wilayah Nahdlatul Ulama Jawa Timur\rKomisi C (Qanuniyah Plus)\rPimpinan Sidang\r…\r…ttd, …ttd,\r…KH. MB. Firjhaun Barlaman …K. Ahmad Muntaha AM, S.Pd.\r…Ketua …Sekretaris\rPerumus: …\r1.…KH. Syafruddin Syarif …8. KH. MB. Firjhaun Barlaman\r2.…KH. Romadlon Khotib …9. KH. Achmad Shampton Masduqi, M.H.I.\r3.…KH. Muhammad Mughitsh al-Iroqi …10. K. Zahro Wardi","part":1,"page":126},{"id":127,"text":"4.…KH. Muhammad Arsyad Bushoiri …11. K. Ahmad Muntaha AM, S.Pd.\r5.…KH. Azizi Hasbulloh …12. K. Solahuddin al-Ayyubi 6. Dr. KH. Mujab Masyhudi …13. K. Muhammad Anas\r7. KH. Masnur Arief …14. KH. Muhson, M.Sy.\rDaftar Pustaka\r‘Audah, Abdul Qadir. 1412 H/1992 M. At-Tasyri’ al-Jana’i fi al-Islam, Beirut: Muassasah ar-Risalah.\rAbdul Maujud, Adil Ahmad. Tth. Takmilah al-Majmu’ Syarh al-Muhaddzab, Bairut: Dar al-Kutub alIlmiyyah.\rAl-‘Abdari, Muhammad bin Yusuf. 1398 H. At-Taj al-Iklil li Mukhtashar Khalil, Bairut: Dar al-Fikr.\rAl-Andalusi, Muhammad bin Yusuf Abu Hayyan. 1422 H/2001 M. Tafsir al-Bahr al-Muhith, Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, ed.: ‘Adil Ahmad Abdul Maujud dkk., cetakan pertama.\rAl-Ashbihani, Abu al-Qasim al-Husain bin Muhammad ar-Raghib. Tth. Al-Mufradat fi Gharib alQur’an, Bairut: Dar al-Ma’rifah, ed.: Muhammad Khalil.\rAl-Baghawi, al-Husain bin Mas’ud. 1317 H/1997 H. Tafsir al-Baghawi Ma’alim at-Tanzil, Riyadh: Dar atThaibah, ed.: Muhammad Abdullah an-Namr dkk., cetakan keempat.\rAl-Baghawi, al-Husain bin Mas’ud. 1411 H. Ma’alim at-Tanzil, Riyadh: Dar Thaibah, tahqiq: Muhammad Abdullah an-Namr.\rAl-Buhuti, Mansur bin Yunus bin Idris. 1420 H. Kasyaf al-Qina’ ‘an Matn al-Iqna’. Bairut: Dar al-Fikr.\rAl-Bujairami, Sulaiman bin Muhammad. 1417 H/1996 M. Tuhfah al-Habib ‘ala Syarh al-Khatib,(Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, cetakan pertama;\rAl-Buthi, Muhammad Sa’id Ramdhan. 1414 H/1993 M. Al-Jihad fi al-Islam Kaifa Nufhimuh wa Kaifa Numarisuh, Bairut-Damaskus: Dar al-Fikr al-Mu’ashir dan Dar al-Fikr, cetakan pertama.\rAl-Buthi, Muhammad Said Ramadhan. Istifta an-Nas.","part":1,"page":127},{"id":128,"text":"Al-Fasyani, Ahmad ibn as-Syaikh Hijazi. Tth. Al-Majalis as-Saniyyah fi al-Kalam ‘ala al-Arba’in anNawawiyyah, Mesir: al-Maimuniyyah.\rAl-Haitami, Ibn Hajar dan as-Syirwani, Tuhfah al-Muhtaj wa Hasyiyyah as-Syirwani.\rAl-Haitami, Ibn Hajar. Al-Fatawa al-Fiqhiyyah al-Kubra;\rAli Jum’ah. 2014 M. Al-Musawah al-Insaniyyah fi al-Islam baina an-Nazhariyyah wa at-Tathbiq, Kairo: Dar al-Ma’arif, cetakan pertama.\rAl-Jamal, Sulaiman. Tth. Hasyiyah al-Jamal ‘ala Syarh al-Manhaj, Beirut: Dar al-Fikr.\rAl-Jauziyyah, Ibn Qayyim. 1418 H/1997 M. Ahkam Ahl al-dzimmah, Bairut: Dar Ibn Hazm.\rAl-Jauziyyah, Ibn Qayyim. Tth. Hadaya al-Hayara fi Ajwibah al-Yahud wa an-Nashara, Jedah: Majma’ Fiqh al-Islami, ed.: Utsman Jum’ah Dhumairiyyah.\rAl-Khadimi, Abu Sa’id. 1318 H. Bariqah Mahmudiyyah fi Syarh Thariqah Muhammadiyyah wa Syari’ah Nabawiyyah fi Sirah Ahmadiyyah, ttp.: Syirkat Shahafiyyah, ed.: Ahmad Rif’at bin Utsman Hilmi.\rAl-Kurdi, Muhammad Sulaiman. Qurrah al-‘Ain.\rAl-Maqdisi, Abdullah Muhammad ibn Muflih. 1419 H/1999 M. Al-Adab as-Syar’iyyah, (Bairut: Muassasah ar-Risalah,), tahqiq: Syu’aib al-Arnauth dan Umar al-Qayyam, cetakanke-3.\rAl-Mawardi, Abu al-Hasan Ali bin Muhammad bin Habib. 1414 H/1994 M. Al-Hawi al-Kabir fi Fiqh Mazhab al-Imam as-Syafi’i, Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, tahqiq: Ali Muhammad Mu’awwadh dan Adil Ahmad Abdul Maujud.\rAl-Munawi, Abdurra’uf. 1992 M. Faidh al-Qadir, Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah.\rAl-Qari, Ali bin Sulthan Muhammad. 1422 H/2001 M. Mirqah al-Mafatih Syarh Misykah al-Mashabih, Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, ed.: Jamal ‘Aitani, cetakan pertama,","part":1,"page":128},{"id":129,"text":"Al-Qurthubi, Ibn Rusyd. 1408 H/1988 M. Al-Bayan wa at-Tahshil wa as-Syarh wa at-Taujih wa atTa’lil fi Masa’il al-Mustakhrajah, Bairut: Dar al-Gharb al-Islami, tahqiq: Ahmad al-Syarqawi Iqbal, cetakan ke-2.\rAl-Qurtubi, Muhammad bin Ahmad bin Abi Bakr. 1427 H/2006 M. Al-Jami’ li Ahkam al-Qur’an, Bairut: Muassasah ar-Risalah, cetakan pertama, tahqiq: Abdullah bin Abdul Muhsin at-Turki.\rAl-Qusyairi, Abdul Karim bin Hawazin. Tth. Tafsir al-Qusyairi/Lathaif al-Isyarat, Bairut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah, ed.: Abdul Latif Hasan Abdurrahman.\rAl-Utsmani, Muhammad Taqi bin Muhammad Syafi’. Buhuts wa Qadhaya Fiqhiyyah Mu’ashirah.\rAl-Yahshabi, aAl-Qadhi Abu al-Fadhl ‘Iyadh dan as-Syumunni, Ahmad bin Muhammad. Tth. As-Syifa’ bi Ta’rif Huquq al-Mushtafa dan Muzil al-Khafa’ ‘an Alfazh as-Syifa’, Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah.\rAn-Naisaburi, Nizhamuddin al-Hasan bin Muhammad. 1416 H/1996 M. Tafsir Ghara’ib al-Qur’an wa Ragha’ib al-Furqan, Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, cetakan pertama.\rAr-Razi, Muhamamad. 1401 H/1981 M. Mafatih al-Ghaib, Bairut: Dar al-Fikr, cetakan pertama.\rAs-Subki, Abdul Wahhab bin Ali ibn Abdul Kafi. 1411 H/1991 M. Al-Asybah wa al-Nazhair, Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah.\rAs-Suyuthi, Jalaluddin. 1414 H/1994 M. Qathf al-Azhar fi Kasyf al-Asrar, Qatar: Wizarah al-Auqaf wa as-Syu’un al-Islamiyyah, cetakan pertama, ed.: Ahmad bin Muhammad al-Hammadi.\rAs-Suyuthi, Jalaluddin. 1992 M. Haqiqah as-Sunnah wa al-Bid’ah, Bairut: Dar al-Fikr al-Lubnani, cetakan pertama, tahqiq: Khalil Ibrahim.","part":1,"page":129},{"id":130,"text":"As-Sya’rawi, Muhamamad Mutawalli. 1411 H/1991 M. Tafsir as-Sya’rawi, Kairo: Al-Azhar Majma alBuhuts al-Islamiyyah Idarah al-Buhuts wa at-Ta’lif wa at-Tarjamah.\rAs-Syaibani, Muhammad bin al-Hasan. 1417 H/1997 M. Kitab as-Siyar al-Kabir dalam Syarh Kitab asSiyar al-Kabir, Bairut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, cetakan pertama, tahqiq: Abu Abdilllah Muhammad Hasan Isma’il as-Syafi’i.\rAs-Syibramalisi, Abu ad-Dhiya’ Nuruddin Ali bin Ali. 1424 H/2003 M. Hasyiyah pada Nihayah alMuhtaj ila Syarh al-Minhaj, Bairut: Dar al-Kutub al-‘ilmiyyah, cetakan ke-3.\rAs-Syirbini, Muhammad al-Khatib. Tth. Mughni al-Muhtaj ila Ma’rifah Alfazh al-Minhaj, Bairut: Dar al-Fikr.\rAt-Tirmidzi, Muhammad bin Ali al-Hakim. 1992 M. Nawadir al-Ushul, Bairut: Dar al-Jil.\rAz-Zamnakuyi, Mahmud Muhammad Ali Amin. Tth. Al-'Alaqat al-Ijtima'iyah baina al-Muslimin wa Ghair Muslimin fi as Syari'ah al Islamiyyah, (Bairut: Book Publisher, tth.), 141.\rAz-Zarqani, Muhammad Abdul Azhim. 1415 H/1995 M. Manahil al-‘Irfan fi ‘Ulum al-Qur’an, Bairut: Dar al-Kitab al-‘Arabi, cetakan pertama, ed.: Fawwaz Ahmad Zamarli.\rAz-Zuhaili, Wahbah. 1422 H/2001 M. At-Tafsir al-Wasith, Bairut-Damaskus: Dar al-Fikr al-Mu’ashir dan Dar al-Fikr, cetakan pertama.\rBa’alawi, Abdurrahman bin Muhammad. Tth. Bughyah al-Mustarsyidin, Bairut: Dar al-Fikr.\rBin Bayyah, Abdullah. 1428 H/2008 M. Al-Irhab at-Tasykhish wa al-Hulul, Riyadh: Ubikan, cetakan pertama.\rBin Bayyah, Abdullah. Tth. Mulhaq Fatawa al-Majlis al-Airuba pada Shina’ah al-Fatwa wa Fiqh alAqalliyyat.","part":1,"page":130},{"id":131,"text":"Bin Hisyam, Abdul Malik. 1416 H/1995 M. Sirah an-Nabi ?, Thanta: Dar as-Shahabah li at-Turats, cetakan pertama.\rBin Ibrahim, Abu Yusuf Ya’qub. 1399 H/1979 M. Kitab al-Kharraj, Bairut: Dar al-Ma’rifah.\rIbn ‘Asyur, Muhamamad at-Thahir. 1997 M. At-Tahrir wa at-Tanwir, Tunis: Dar Sahnun.\rIbn Abdissalam, Izzuddin. Tth. Qawa’id al-Ahkam fi Mashalih al-Anam, Bairut: Dar al-Ma’arif.\rIbn Nujaim, Zainuddin. Tth. Al-Bahr ar-Raiq Syarh Kanz ad-Daqaiq, Bairut: Dar al-Ma’rifah.\rIsmail Zain. Qurrah al-‘Ain bi Fatwa Isma’il Zain.\rKeputusan Bahtsul Masail Maudhu’iyyah Konferwil PWNU Jawa Timur tentang Kerukunan Antarumat Beragama dalam Kehidupan Berbangsa dan Bernegara, 15-16 Dzulqa’dah 1439 H/28-29 Juli 2018 M di PP. Lirboyo Kota Kediri.\rKeputusan Bahtsul Masail Maudhu'iyah PWNU Jawa Timur Tentang Islam Nusantara di Universitas Negeri Malang, 13 Februari 2016.\rKeputusan Bahtsul Masail Pengurus Wilayah Nahdlatul Ulama Jawa Timur tentang Hukum Salam Lintas Agama di Surabaya 15 Rabiul Awal 1441 H/12 November 2019 M.\rMuhammad, Yusri as-Sayyid. Tth. Badai’ at-Tafsir al-Jami’ li Ma Fassarah Ibn al-Qayyim al-Jauziyah, Jedah: Majma’ Fiqh al-Islami, ed.: Shaleh Ahmad as-Syami.\rPeraturan Bersama Menteri Agama Nomor 9 Tahun 2006 dan Menteri Dalam Negeri Nomor 8 Tahun 2006 tentang Pedoman Pelaksanaan Tugas Kepala Daerah/Wakil Kepala Daerah dalam Pemeliharaan Kerukunan Umat Beragama, Pemberdayaan Forum Kerukunan Umat Beragama dan Pendirian Rumah Ibadat.\rThanthawi, Muhamamad Sayyid. 1412 H/1991 M. At-Tafsir al-Wasith li al-Qur’an al-Karim, Kairo: Dar al-Ma’rifah.","part":1,"page":131},{"id":132,"text":"Tim Bahtsul Masail Himasal. 2018. Fikih Kebangsaan: Merajut Kebersamaan di Tegah Kebhinnekaan, Kediri: Lirboyo Press dan LTN Himasal Pusat, ed.: Ahmad Muntaha AM.\rTim Bahtsul Masail Himasal. 2019. Fikih Kebangsaan II Menebar Kerahmatan Islam, Kediri: Lirboyo Press, LTN Himasal Pusat dan LBM PPL, ed.: Mubasysyarum Bih.\rTim Bahtsul Masail Himasal. 2020. Fikih Kebangsaan Jilid III: Jihad dan Kewarganegaraan Non Muslim dalam Negara Bangsa, Kediri: Lirboyo Press, LTN Himasal Pusat dan LBM PPL, ed.: M. Hamim Hr dan Ahmad Muntaha AM.\rTim LTN PBNU. 2019. Ahkamul Fuqaha Solusi Problematika Aktual Hukum Islam, Keputusan Muktamar, Munas dan Konbes Nahdlatul Ulama 1926-2015 M, Surabaya: Khalista, ed.: A. Ma’ruf Asrori dan Ahmad Muntaha AM.\rTim PW LBM NU Jawa Timur. 2018. Islam Nusantara Manhaj Dakwah Islam Aswaja di Nusantara, Surabaya: PW LTN NU Jawa Timur.\rTim Wizarah al-Auqaf. Tth. Al-Mausu’ah al-Fiqhiyyah al-Kuwaitiyyah, Kuwait: Dar as-Salasil, cetakan ke-\r2.\rUUD 1945.\rLampiran Referensi Relasi Sosial Muslim-Non Muslim Perspektif Nahdlatul Ulama\r---\rمحمد متولي الشعراوي، تفسير الشعراوي، (القاهرة: الأزهر، مجمع البحوث الإسلامية، إدارة البحوث والتأليف والترجمة، 1411هـ/1991م)، XVI/9675: ومعنى العالمين: كل ما سوى الله تعالى، ويشمل عالم الملائكة، وعالم الإنس، وعالم الجن، وعالم الحيوان، وعالم النبات، وعالم المادة.\rالحسين بن مسعود البغوي، تفسير البغوي «معالم التنزيل»، (الرياض: دار طيبة، 1417هـ/1997م)، V/359:","part":1,"page":132},{"id":133,"text":"?وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ?، قال ابن زيد: يعني رحمة للمؤمنين خاصة فهو رحمة لهم، وقال ابن عباس: هو عام في حق من آمن ومن لم يؤمن، فمن آمن فهو رحمة له في الدنيا والآخرة، ومن لم يؤمن فهو رحمة له في الدنيا بتأخير العذاب عنهم ورفع المسخ والخسف والاستئصال عنهم، وقد قال النبي ?: «إنما أنا رحمة مهداة».\rمحمد الرازي، مفاتيح الغيب، (بيروت: دار الفكر، د.ت)، XXII/230:\rأما قوله تعالى: ?وما أرسلناك إلا رحمة للعالمين? ففيه مسائل، المسألة الأولى: أنه عليه السلام كان رحمة في الدين وفي الدنيا، أما في الدين فلأنه عليه السلام بعث والناس في جاهلية وضلالة، وأهل الكتابين كانوا في حيرة من أمر دينهم لطول مكثهم وانقطاع تواترهم ووقوع الاختلاف في كتبهم، فبعث الله تعالى محمدًا ? حين لم يكن لطالب الحق سبيل إلى الفوز والثواب، فدعاهم إلى الحق وبين لهم سبيل الثواب، وشرع لهم الأحكام وميز الحلال من الحرام، ثم إنما ينتفع بهذه الرحمة من كانت همته طلب الحق فلا يركن إلى التقليد ولا إلى العناد والاستكبار، وكان التوفيق قرينًا له، قال الله تعالى: ?قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدًى وَشِفَاءٌ? إلى قوله: ?وَهُوَ عَلَيْهِمْ عَمًى? [فصلت: 44]، وأما في الدنيا فلأنهم تخلصوا بسببه من كثير من القتل والحروب ونالوا بركة دينه، فإن قيل: كيف كان رحمة وقد جاء بالسيف واستباحة الأموال؟ قلنا: الجواب من وجوه، أحدها: إنما جاء بالسيف لمن استكبر وعاند ولم يتفكر ولم يتدبر، ومن أوصاف الله الرحمن الرحيم، ثم هو منتقم من العصاة.\rأبو القاسم الحسين بن محمد الراغب الأصفهاني، المفردات في غريب القرآن، (بيروت: دار المعرفة، د.ت)، I/316-317:","part":1,"page":133},{"id":134,"text":"والسلام والسِّلم والسَّلم الصلح، قال تعالى: ?ولا تقولوا لمن ألقى إليكم السلام لست مؤمنًا?، وقيل نزلت فيمن قتل بعد إقراره بالإسلام ومطالبته بالصلح، وقوله تعالى: ?يا أيها الذين آمنوا ادخلوا في السلم كافة?، ?وإن جنحوا للسلم?، وقرئ للسِّلم بالفتح، وقرئ: ?وألقوا إلى الله يومئذ السلم?، وقال: ?يدعون إلى السجود وهم سالمون? أي مستسلمون، وقوله: ?ورجلًا سلمًا لرجل?، وقرئ سلما وسلما وهما مصدران وليسا بوصفين كحسن ونكد، يقال: سلم سلمًا وسلمًا وربح ربحًا وربحًا.\rالرازي، مفاتيح الغيب، V/225:\rوخامسها: أن يكون السلم المذكور في الآية معناه الصلح وترك المحاربة والمتنازعة، والتقدير: يا أيها الذين آمنوا ادخلوا في السلم كافة أي كونوا مجتمعين في نصرة الدين واحتمال البلوى فيه، ولا تتبعوا خطوات الشيطان بأن يحملكم على طلب الدنيا والمنازعة مع الناس، وهو كقوله تعالى: ?ولا تنازعوا فتفشلوا وتذهب ريحكم? [آل عمران: 103].\rمحمد الطاهر ابن عاشور، التحرير والتنوير، (تونس: دار سحنون، 1997م)، II/275-277:\rوحقيقة السلم الصلح وترك الحرب، قال عباس بن مرداس:\rالسِّلمُ تأخذُ منها ما رضيتَ به ** والحربُ تكفيك من أنفاسها جزعًا\rوشواهد هذا كثيرة في كلامهم، وقال زهير: وقد قلتما إن ندرك السلم واسعًا، بكسر السين واشتقاقه من السلامة وهي النجاة من ألم أو ضر أو عناد، يقال أسلم نفسه لفلان أي أعطاه إياها بدون مقاومة، واستسلم طلب السلم أي ترك المقاومة، وتقول العرب: أسلم أم حرب، أي أأنت مسالم أم محارب، وكلها معانٍ متولدة بعضها من بعض.\rمحمد سيد طنطاوي، التفسير الوسيط، (القاهرة: دار المعارف، 1412هـ/1991م)، I/447-448:","part":1,"page":134},{"id":135,"text":"السلم بكسر السين وفتحها مع إسكان اللام بمعنى واحد، ويطلقان على الإسلام وعلى المسالمة، وبعضهم فرق بين اللفظين فجعل السلم بكسر السين للإسلام والسلم بفتحها للمسالمة، وأنكر المبرد هذه التفرقة، قال الفخر الرازي: وأصل هذه الكلمة من الانقياد، قال تعالى: ?إذ قال له ربه أسلم قال أسلمت لرب العالمين?، والإسلام إنما سمي إسلامًا لهذا المعنى، وغلب اسم السلم على الصلح وترك الحرب، وهذا أيضًا راجع إلى هذا المعنى، لأن عند الصلح ينقاد كل واحد إلى صاحبه، وإذا كان المراد بالسلم المسالمة كان المعنى: يا أيها الذين آمنوا إن إيمانكم يوجب عليكم أن تكونوا متصالحين غير متعادين، متحابين غير متباغضين.\rابن حجر الهيتمي والشرواني، تحفة المحتاج، II/20:\r(الثالث من الأركان القيام في فرض القادر عليه) لقوله ?: «صل قائمًا فإن لم تستطع فقاعدًا فإن لم تستطع فعلى جنب»، رواه البخاري، وزاد النسائي: «فإن لم تستطع فمستلقيًا».\rسليمان الجمل، حاشية الجمل، V/182-183:\rوشرط وجوب الأمر بالمعروف أن يأمن على نفسه وعضوه وماله، فإن علم أن إزالة المنكر تؤدي إلى مفسدة أعظم سقط الوجوب بل حرم عليه.\rعبد القادر عودة، التشريع الجنائي الإسلامي، (بيروت: مؤسسة الرسالة، 1412هـ/1992م)، II/498:\rومن الأمثلة على ذلك أن يجد شخص شرابًا حلالًا نجسًا بسبب وقوع نجاسة فيه، ويعلم أنه لو أراقه لشرب صاحبه الخمر، فلا معنى لإراقته، ومثل ذلك ما حدث من ابن تيمية، فقد مر هو وبعض أصحابه في زمن التتار بقوم منهم يشربون الخمر، فأنكر عليهم أصحاب ابن تيمية، فقال لهم: إنما حرم الله الخمر لأنها تصد عن ذكر الله وعن الصلاة، وهؤلاء تصدهم الخمر عن قتل النفوس وسبي الذرية وأخذ الأموال، فدعوهم وخمرهم.\r15 — الطنطاوي، التفسير الوسيط (I/447-448)","part":1,"page":135},{"id":136,"text":"السِّلْمُ بكسر السين وفتحها مع إسكان اللام بمعنى واحد، ويطلقان على الإسلام وعلى المسالمة. وبعضهم فرّق بين اللفظين فجعل السِّلْم بكسر السين للإسلام، والسَّلْم بفتحها للمسالمة، وأنكر المبرد هذه التفرقة.\rقال الفخر الرازي: وأصل هذه الكلمة من الانقياد، قال تعالى:\r?إِذْ قَالَ لَهُ رَبُّهُ أَسْلِمْ قَالَ أَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ?\rوالإسلام إنما سُمِّي إسلامًا لهذا المعنى، وغلب اسم السِّلم على الصلح وترك الحرب.\rوهذا أيضًا راجع إلى هذا المعنى، لأن عند الصلح ينقاد كل واحد إلى صاحبه.\rوإذا كان المراد بكلمة السِّلم المسالمة والمصالحة، كان المعنى:\rيا أيها الذين آمنوا إن إيمانكم يوجب عليكم فيما بينكم أن تكونوا متصالحين غير متعادين، متحابين غير متباغضين، متجمعين غير متفرقين، كما أنه يوجب عليكم بالنسبة لغيركم ممن ليس على دينكم أن تسالموه متى سالمكم، وأن تحاربوه متى اعتدى عليكم.\rفإن دينكم ما جاء للحرب والخصام، وإنما جاء للهداية وللسلام العزيز القوي الذي يرد الاعتداء بمثله، وهذا هو المعنى الذي نراه ظاهرًا في الآية، وهو ما سار عليه المحققون من المفسرين.\r16 — البوطي، الجهاد في الإسلام (ص 120-121)\rولا شك أن دائرة الإسلام السياسي أعم وأوسع مما يرتكز في داخلها من دائرة الإسلام التديني والاعتقادي.\rأيا كان الأمر فإن معنى الإسلام السياسي يتكون من:\rالوجود فوق أرض إسلامية، وهي التي تسمى دار الإسلام، والانتماء الطوعي المخلص إلى تلك الأرض ونظامها الإنساني السمح، والتعاون مع سائر فئات ذلك المجتمع في الدفاع عنها وعن نظامها ضد أي عدو مشترك يتربص بها.\rفإذا تبين لك هذا، فليس عقد الذمة الذي يتحدث عنه الفقهاء — والذي يتم ما بين الدولة الإسلامية وأهل الكتاب بل وسائر الديانات الأخرى عند كثير من الفقهاء — شيئًا أكثر من الاتفاق على هذا الانتساب والولاء.","part":1,"page":136},{"id":137,"text":"وقد يُخيَّل إلى بعض الباحثين أن هذا العقد ينطوي على إلزام غير المسلمين بنوع من التبعية التي تفقدهم ذاتيتهم، إلا أن الواقع الذي نظمه الإسلام يناقض ذلك.\rتكملة المجموع (XXIV/113-117)\rلقد اختلف العلماء في سبب مشروعية الجهاد:\rفقال بعضهم: إنه مشروع على أنه طريق من طرق الدعوة إلى الإسلام، وعلى هذا فغير المسلمين إما أن يدخلوا في الإسلام طوعًا أو يُقاتَلوا.\rوقال الجمهور: إن الجهاد مشروع لحماية الدعوة ودفع العدوان، فمن لم يقاتل المسلمين ولم يعتدِ عليهم لا يجوز قتاله.\rوالراجح أن الأصل هو السِّلم لا الحرب، ولا يُقاتَل إلا من اعتدى أو صدّ عن الدين.\rالفشياني (ص 94)\r(قوله: لا يظلمه) أي لا يدخل عليه ضررًا لا يجوز شرعًا، لأن الظلم محرم، بل هو في حق الكافر أيضًا حرام، فكيف بالمسلم؟\rقال ?: «الظلم ظلمات يوم القيامة».\rالقاضي عياض — الشفا (I/75)\rوكان من حلمه ? وعفوه ما لا يحصى، حتى قال يوم فتح مكة:«اذهبوا فأنتم الطلقاء».وكان أبعد الناس غضبًا وأسرعهم رضًا صلى الله عليه وسلم.\r17 — الرازي، مفاتيح الغيب (VII/15)\rالمعنى أن الله تعالى لم يبنِ الإيمان على الإكراه والقسر، وإنما على الاختيار.لقوله تعالى:?فَمَنْ شَاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَمَنْ شَاءَ فَلْيَكْفُرْ?\rوقوله:?أَفَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ?فالإكراه ينافي التكليف، ولذلك قال:?قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ?\r18 — النيسابوري\r?لا إكراه في الدين? أي لا يجوز الإكراه، لأن دار الدنيا دار ابتلاء واختيار، لا قهر وإجبار.\r19 — السيوطي\r?لا إكراه في الدين? أي ظهر الحق ووضحت البينات، فلم يبق إلا القسر، وهو غير جائز.\r20 — بدائع التفسير","part":1,"page":137},{"id":138,"text":"?لا إكراه في الدين? نفي بمعنى النهي، أي لا تُكرهوا أحدًا على الدين.ومن تأمل سيرة النبي ? علم أنه لم يُكره أحدًا قط، وإنما قاتل من قاتله.وكان يفي بالعهد، كما في قوله تعالى:?فَمَا اسْتَقَامُوا لَكُمْ فَاسْتَقِيمُوا لَهُمْ?\rIbn Qayyim al-Jauziyyah — هداية الحيارى (ص 31)\rوَالْمَقْصُودُ أَنَّهُ ? لَمْ يُكْرِهْ أَحَدًا عَلَى الدُّخُولِ فِي دِينِهِ أَلْبَتَّةَ، وَإِنَّمَا دَخَلَ النَّاسُ فِي دِينِهِ اخْتِيَارًا وَطَوْعًا.\rالزرقاني — مناهل العرفان (II/315)\rإِنَّ الَّذِي أَتَى بِهَذَا الْقُرْآنِ رَجُلٌ أُمِّيٌّ، لَا دَوْلَةَ لَهُ وَلَا سُلْطَانَ وَلَا حُكُومَةَ وَلَا جُنْدَ وَلَا اضْطِهَادَ وَلَا إِجْبَارَ، إِنَّمَا هُوَ الِاقْتِنَاعُ وَالرَّغْبَةُ وَالرِّضَا وَالإِذْعَانُ،?لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ?أَمَّا السَّيْفُ وَمَشْرُوعِيَّةُ الْجِهَادِ فِي الإِسْلَامِ فَلَمْ يَكُنْ لِأَجْلِ تَقْرِيرِ عَقِيدَةٍ فِي نَفْسٍ، وَلَا لِإِكْرَاهِ شَخْصٍ أَوْ جَمَاعَةٍ عَلَى عِبَادَةٍ، وَلَكِنْ لِدَفْعِ أَصْحَابِ السُّيُوفِ عَنْ إِذْلَالِهِ وَاضْطِهَادِهِ، وَحَمْلِهِمْ عَلَى أَنْ يَتْرُكُوا دَعْوَةَ الْحَقِّ حُرَّةً طَلِيقَةً، حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ.\rالطنطاوي — التفسير الوسيط (III/770)","part":1,"page":138},{"id":139,"text":"?لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ?وَالَّذِي تَسْكُنُ إِلَيْهِ النَّفْسُ أَنَّ هَذِهِ الآيَةَ مُحْكَمَةٌ غَيْرُ مَنْسُوخَةٍ، لِأَنَّ التَّدَيُّنَ لَا يَكُونُ مَعَ الإِكْرَاهِ،وَلِأَنَّ الْجِهَادَ مَا شُرِعَ فِي الإِسْلَامِ لِإِجْبَارِ النَّاسِ عَلَى الدُّخُولِ فِيهِ، إِذْ لَا إِسْلَامَ مَعَ إِجْبَارٍ،وَإِنَّمَا شُرِعَ لِدَفْعِ الظُّلْمِ وَرَدِّ الْعُدْوَانِ وَإِعْلَاءِ كَلِمَةِ اللَّهِ،وَالرَّسُولُ ? مَا قَاتَلَ الْعَرَبَ لِيُكْرِهَهُمْ عَلَى الإِسْلَامِ، وَإِنَّمَا قَاتَلَهُمْ لِأَنَّهُمْ بَدَءُوهُ بِالْعَدَاوَةِ.\rوهبة الزحيلي — التفسير الوسيط (I/148-149)\r?لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ?أَيْ أَنَّ الإِكْرَاهَ فِي الدِّينِ مَمْنُوعٌ، وَلَا جَبْرَ وَلَا إِلْجَاءَ عَلَى الدُّخُولِ فِي الإِسْلَامِ،وَلَا يَصِحُّ الإِلْجَاءُ وَالْقَهْرُ بَعْدَ أَنْ بَانَتِ الأَدِلَّةُ وَالآيَاتُ الْوَاضِحَةُ الدَّالَّةُ عَلَى صِدْقِ مُحَمَّدٍ ?.فَمَنْ شَاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَمَنْ شَاءَ فَلْيَكْفُرْ.وَقَوْلُ الْعَوَامِّ وَبَعْضِ الْمُسْتَشْرِقِينَ: إِنَّ الإِسْلَامَ قَامَ بِالسَّيْفِ، دَعْوَى بَاطِلَةٌ،وَإِنَّمَا كَانَتْ حُرُوبُ الْمُسْلِمِينَ دِفَاعِيَّةً، لِدَفْعِ الْفِتْنَةِ وَتَرْكِ النَّاسِ أَحْرَارًا،وَلَا مَانِعَ مِنَ التَّعَايُشِ الدِّينِيِّ السِّلْمِيِّ بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ وَغَيْرِهِمْ.\rعلي جمعة — المساواة الإنسانية (ص 79)\r?لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ?وَقَدْ يَكُونُ سَبَبُ النُّزُولِ مُوَجِّهًا لِفَهْمِ الآيَةِ، وَلَكِنَّ الْعِبْرَةَ بِعُمُومِ اللَّفْظِ لَا بِخُصُوصِ السَّبَبِ.وَفِي الآيَةِ دَلَالَةٌ عَلَى نَفْيِ الإِكْرَاهِ مُطْلَقًا،وَقَوْلُهُ \"إِكْرَاهٌ\" نَكِرَةٌ فِي سِيَاقِ النَّفْيِ فَيُفِيدُ الْعُمُومَ،فَيَجِبُ نَفْيُ كُلِّ إِكْرَاهٍ فِي الدِّينِ.\rالقشيري — لطائف الإشارات (III/312)","part":1,"page":139},{"id":140,"text":"أَمَرَهُمْ بِشِدَّةِ الْعَدَاوَةِ مَعَ أَعْدَائِهِمْ عَلَى الْوَجْهِ الَّذِي يَفْعَلُونَهُ،وَأَمَّا مَنْ كَانَ فِيهِمْ ذُو خُلُقٍ حَسَنٍ أَوْ كَانَ مِنْهُ لِلْمُسْلِمِينَ نَفْعٌ أَوْ رِفْقٌ، فَقَدْ أَمَرَهُمْ بِالْمُلَايَنَةِ مَعَهُ،وَالْمُؤَلَّفَةُ قُلُوبُهُمْ شَاهِدٌ لِهَذِهِ الْمِلَّةِ، فَإِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الرِّفْقَ فِي جَمِيعِ الأُمُورِ.\rأبو يوسف — كتاب الخراج (ص 146-147)\rوَقَدْ مَرَّ بِبِلَادِ عَانَاتٍ فَخَرَجَ إِلَيْهِمْ، فَطَلَبُوا الصُّلْحَ، فَصَالَحَهُمْ عَلَى أَنْ لَا تُهْدَمَ لَهُمْ بِيَعٌ وَلَا كَنَائِسُ،وَعَلَى أَنْ يَضْرِبُوا نَوَاقِيسَهُمْ فِي أَيِّ سَاعَةٍ شَاءُوا مِنْ لَيْلٍ أَوْ نَهَارٍ إِلَّا فِي أَوْقَاتِ الصَّلَوَاتِ،وَعَلَى أَنْ يُخْرِجُوا صُلْبَانَهُمْ فِي أَيَّامِ عِيدِهِمْ،فَأُعْطُوا ذَلِكَ، وَكُتِبَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُمْ كِتَابٌ، وَأُقِرُّوا عَلَى دِينِهِمْ،وَأُخِذَتْ مِنْهُمُ الْجِزْيَةُ، وَتُرِكَتْ كَنَائِسُهُمْ لَمْ تُهْدَمْ.\rعز الدين بن عبد السلام — قواعد الأحكام (I/131-134)\rضَابِطُ حُقُوقِ الْعِبَادِ:جَلْبُ كُلِّ مَصْلَحَةٍ، وَدَرْءُ كُلِّ مَفْسَدَةٍ،وَمِنْهَا:إِنْصَافُ الْمَظْلُومِينَ، وَإِعْطَاءُ الْحُقُوقِ لِأَهْلِهَا، وَحِفْظُ النِّظَامِ، وَدَفْعُ الْفَسَادِ.\rابن نجيم — البحر الرائق (VIII/231)\rوَلَوْ أَجَرَ الْمُسْلِمُ نَفْسَهُ لِذِمِّيٍّ لِلْعَمَلِ فِي الْكَنِيسَةِ فَلَا بَأْسَ بِهِ،وَإِنْ خَدَمَهُ طَمَعًا فِي مَالِهِ فَلَا بَأْسَ،وَإِنْ خَدَمَهُ تَعْظِيمًا لَهُ كُرِهَ ذَلِكَ.\r47. ابن مفلح — الآداب الشرعية (III/415-417)","part":1,"page":140},{"id":141,"text":"فصلٌ: دخولُ معابدِ الكفارِ والصلاةُ فيها وشهودُ أعيادهم. ولهُ دخولُ بيعهم وكنائسهم ونحوها، والصلاةُ في ذلك. وعنهُ: يُكرهُ إن كان ثمَّ صورٌ، وقيل: مطلقًا. ذكر ذلك في \"الرعاية\"، وقال في \"المستوعب\": وتصحُّ صلاةُ الفرضِ في الكنائسِ والبيعِ مع الكراهة. وقال ابن تميم: لا بأس بدخول البيع والكنائس التي لا صور فيها، والصلاة فيها. ويدخل في هذه المسألة: شهود أعياد اليهود والنصارى. وقال أبو الحسن الآمدي: لا يجوز شهود أعياد النصارى واليهود، نصَّ عليه أحمد في رواية مهنا، واحتج بقوله تعالى: ?والذين لا يشهدون الزور?.\r48. السيوطي — حقيقة السنة والبدعة (ص 44)\rومن ذلك أعياد اليهود وغيرهم من الكفار أو الأعاجم والأعراب الضالين، لا ينبغي للمسلم أن يتشبه بهم في شيء من ذلك، ولا يوافقهم عليه. والتشبه بالكفار حرام، وإن لم يقصد ما قصدوا، لما روي عن ابن عمر عن النبي ?: «من تشبه بقوم فهو منهم» رواه أبو داود وغيره. وروي: «ليس منا من تشبه بغيرنا، لا تشبهوا باليهود ولا بالنصارى». وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال: قال رسول الله ?: «خالفوا المشركين، أحفوا الشوارب، وأعفوا اللحى».\r49. ابن مفلح — الآداب الشرعية (III/415-417)\rفصلٌ: دخولُ معابدِ الكفارِ والصلاةُ فيها وشهودُ أعيادهم. وقال أبو الحسن الآمدي: لا يجوز شهود أعياد النصارى واليهود، نصَّ عليه أحمد في رواية مهنا. واحتج بقوله تعالى: ?والذين لا يشهدون الزور?. قال: الزور: الشعانين وأعيادهم. فأما ما يُباع في الأسواق فلا بأس بحضوره. وروي عن البيهقي بإسناد صحيح عن سفيان الثوري عن ثور بن يزيد عن عطاء بن دينار قال: قال عمر رضي الله عنه: لا تتعلموا رطانة الأعاجم، ولا تدخلوا على المشركين في كنائسهم يوم عيدهم، فإن السخطة تنزل عليهم.\rالزمناكوئي — العلاقات الاجتماعية (ص 141)","part":1,"page":141},{"id":142,"text":"أما بالنسبة لحضور المسلم شعائرهم وطقوسهم أو أعيادهم ذات الصبغة الدينية، فهذا مما اتفق العلماء على منعه، سواء كان ذلك في الكنيسة أو خارجها، كما حكاه ابن القيم، إلا إذا تعارضت مفسدة الحضور مع مفسدة أعظم أو مع مصلحة أرجح، بناءً على قاعدة ارتكاب أخف الضررين.\r50. الشربيني — مغني المحتاج (I/355)\rولم يذكر المصنف تعزية الكافر بالكافر لأنها غير مستحبة، بل هي جائزة إن لم يُرج إسلامه. وصيغتها: أخلف الله عليك، ولا نقص عددك. قال في \"المجموع\": وهو مشكل لأنه دعاء بدوام الكفر، فالمختار تركه.\r51. الماوردي — الحاوي الكبير (III/66)\rرُوي أن الناس كانوا يسبون أبا جهل بحضرة ابنه عكرمة، فقال النبي ?: «لا تسبوا الأموات فتؤذوا بذلك الأحياء».\r52. ابن بيّه — ملحق الفتاوى (ص 428)\rيجوز للمسلم أن يحضر تشييع جنازة والده أو أحد أقاربه غير المسلمين، ولا حرج في حضور المراسم الدينية، على أن لا يشارك في الصلوات والطقوس، ولتكن نيته صلة الرحم والبر.\r53. البهوتي — كشاف القناع (III/129)\rويلزم تمييز قبورهم عن قبورنا تمييزًا ظاهرًا، بأن لا يُدفنوا في مقابرنا، وينبغي مباعدة مقابرهم عن مقابر المسلمين لئلا تصير مقبرة واحدة.\r54. الشبراملسي — حاشية نهاية المحتاج (III/7-8)\rقوله: وتدفن هذه المرأة بين مقابر المسلمين والكفار، أي وجوبًا. ولا يُدفن مسلم في مقبرة الكفار ولا كافر في مقبرة المسلمين. فإن لم يوجد موضع، وتعذر النقل، فيُحتمل الجواز للضرورة.","part":1,"page":142}],"titles":[{"id":1,"title":"BMS PWNU JATIM_Lamongan_2020","lvl":1,"sub":0}]}